گزارش رونمایی و نقد کتاب " چشمهایت لابلای سطرهاست"

گزارش رونمایی و نقد کتاب " چشمهایت لابلای سطرهاست" در کارگاه شعر جوان حوزه هنری

☘ پنجره اول:
اینجا دیار فایز و منوچهر آتشی و نعمتی زاده و باباچاهی است. اینجا زادگاه چوبک و پرویزی و منیرو و محمدرضا صفدری است.
سالن آمفی تئاتر استاد حسین دهقانی حوزه هنری استان بوشهر... پنجره ای آبی رو به غزلخوانی دریا و زمزمه ی دلنشین امواج...

تیک و تاک ساعت 20/30 دوشنبه هیجدهم مردادماه 95 را نشان می دهد. انبوه جمعیت مشتاق به دعوت "کارگاه شعر جوان " حوزه هنری آمده اند به تماشای اینننننننهمه زیبایی....

و چه بهانه ای دل انگیزتر از "رو نمایی و نقد کتاب " چشمانت لابلای سطر هاست" اثر شاعر، منتقد و مدرس دانشگاه استاد یدالله شهرجو...

☘پنجره دوم:
ترنم دلنشین آیان روشن قرآن و سرود غرور آمیز ملی از سالن پخش می شود...

اینک " مهدی جلالی" مجری جوان و خوش ذوق ، پشت تریبون قرار می گیرد تا بعد از سلام و خوش آمد گویی به حاضران محفل از" غلامرضا ابراهیمی" شاعر ، منتقد ادبی و مدرس کارگاه شعر جوان، جهت خیرمقدم و صحبت پیرامون آیین رونمایی دعوت کند.

ابراهیمی نخست با یک دوبیتی از "فایز" تقدیم به یداله شهرجو اینگونه دلربایی می کند:

دلم را جز تو کس دلبر نباشد
بجز شور توام در سر نباشد
دل فایز تو عمدا میکنی تنگ
که تا جای کس دیگر نباشد..

وی در ادامه به معرفی شعر و جایگاه ادبی یداله شهرجو پرداخت و گفت:
شهرجو در زمره ی شاعران نسل دوم شعر امروز جنوب -خاصه هرمزگان -است.
چهره ی شهرجو از میان ده ها شاعر این نسل -از دور - شناخته شدنی است.
وی شاعری است سپید سرا ،که با پشتوانه ی غنی شعر هزار و چندصد ساله پارسی "راه میانبرد "را انتخاب کرده و بر" رودخانه عظیم شعر نیما "سر خم کرده و از این زلالی نوشیده و سرمست شده است.

شهرجو دارای چهار مجموعه ارزشمند شعر سپید است. با واکاوی این آثار در می یابیم که شاعر از همان آغاز سعی دارد روی خوش به "تقلید" نشان ندهد!!
گرچه با پلک نیما و شاملو جهان را به" دیگر گونه دیدن" احضار می کند و " تجربه های موازی" شاعران پیشرو دیارش -هرمزگان - را به چشم دارد.

ابراهیمی با اشاره به زبان شاعر افزود:
زبان شعرهای شهرجو عمدتا نرم ، سیال و صیقل خورده است و در عین حال پخته و سالخورده. سند آشنایی شاعر با گذشته های تابناک و میراث غنی ادب دری...

مدرس کارگاه شعر جوان در ادامه به نگرش ویژه ی شاعر نسبت به اقلیم بکر جنوب، پرداخت و خاطر نشان کرد:
وقتی به خلوت دلریخته های شهرجو -طی سه قرن رهسپاری در وادی کلمه - وارد می شوی، خود را در یک اتمسفری کاملا جنوبی احساس میکنی که میزبانش اندوه ، تلخی، عشق ، آرامش و سرمستی است.
شاعر در این مجموعه به قول "اخوان" سعی می کند "هر چه دارد از گلوی خودش باشد" و این چیز کمی نیست.

مدرس کارگاه شعر جوان، در بخشی از سخنانش به جایگاه ممتاز این شاعر در شعر نسل دوم امروز اشاره کرد و گفت:

شهرجو در هنگامه ی شعر امروز از " راهی میانه "می رود . نه شیفته و درگیر فرم و بازی های زبانی است و نه چشم و گوش بسته درگیر مفهوم و معنا.
شعر وی با پوست اندازی در هر مجموعه ،در عین بهره گیری از جریان های زایای شعر امروز -، خودش را به " ساده نویسی " نزدیک کرده است.

ابراهیمی پایان بخش سخنانش را با این گزاره ی در مورد مجموعه جدید الانتشار شهرجو پایان برد:
در روزگار ما که اغلب مجموعه های شعری
" هیاهویی است بر سر هیج " کتاب تازه
چشمهایت لابلای سطرهاست، ارمغانی است خوب از شاعری سرشار به دوستداران شعر سالم ...

☘پنجره سوم:
دکتر عبدالله رییسی شاعر و منتقد بوشهری دومین سخنرانی است که با دعوت مجری پشت تریبون قرار می گیرد:

رئیسی در آغاز با بررسی تفاوت نام مجموعه ی چهارم شهرجو با سه کتاب قبلی وی ، گفت:
شهرجو در سه کتاب پیشین با دو گزاره ی مفهومی -وزنی سر وکار دارد و با پلک ادبیات ماضی می اندیشد. به همین خاطر هم نام سه کتاب قبلی وی، موزون است ؛ در حالی که" چشمانت لابلای سطرهاست" از تکثر صدا و لحن و دکلماسیون طبیعی زبان بهره می برد؛ این سطر دگردیسی و تحول را شایسته است برای خالق این مجموعه به فال نیک گرفت.

وی به نگاه اقلیمی شاعر در گزینش نام کتاب های قبلی اشاره کرد و گفت: در نام سه کتاب نخست ایشان ، واژه های "دریا و جزیره " با بسامد بالا تکرار شده، که ترجمان روشن تفکر و نگره ی اقلیمی و زیست -بومی شاعر است، در حالی که در مجموعه ی جدید ، دغدغه ی شاعر از یکسو مضمون" چشم "به عنوان نماد تغزل و عشق است و از سوی دیگر، مضمون "سطر" به عنوان نماد و سمبل کلمه و متن و زبان...

از این رو، در این کتاب، بدون شک با شاعری روبرو خواهیم بود که از شعرهای پیشین فاصله گرفته و به"دغدغه ها و زیبایی شناسی جدیدی" نزدیک شده است.

عبدالله رئیسی در ادامه ی صحبت های خود، به تکرار واژه "کلمه" در شعر شهرجو اشاره کرد و گفت:
در این کتاب که 28 شعر دارد، شهرجو در بیش از هفده شعر، 24 باز واژه ی «کلمه» را بکار برده، که این مساله بیانگر نگاه خاص شاعر به مساله ی زبان در شکل گیری جهان شاعرانه است.

ریییسی افزود: شهرجو گاهی کلمه را سر ریز استکان می داند، گاه پدر، گاه زن، گاه باروت، گاه تن، گاه سربازان شعر، گاه دشداشه، و گاه نقابی برای استعاره و این مساله نشان میدهد، برداشت شهرجو از زبان، برداشتی فراگیر و متوسع است که برای مخاطب جدی قابل تامل است.

این مدرس دانشگاه در ادامه ی بحث خود، جهان ذهنی شهرجو را"مربعی با چهار ضلع مفهومی" عشق و دوستی، تنهایی و دلتنگی، اندوه و تلخی، و تردید و ترس دانست و در این رابطه گفت:
جهان ذهنی این شاعر ،تلفیقی از این چهار عنصر معنایی است. زیباترین سطرها و پاره های شعر شهرجو، در این اضلاع چهارگانه
- بر طناب تصاویر - خلق شده اند.

رئیسی در ضمن این بخش، به خوانش نمونه های زیبا و متنوع از سطرها و واژه هایی پرداخت، که حاوی مضامین چهارگانه بودند.

شاعر و منتقد بوشهری در بخش دیگری از سخنان خود " تلمیح زدایی " را از دیگر کارکردهای زبانی شعر شهرجو برشمرد و گفت:
شهرجو بواسطه ی پتانسیل و خلاقیتی که دارد، توانسته با اسامی چون" لیلی، مجنون و برخی دیگر از اسامی و شخصیت های تاریخی" خالق طنزی ملیح در متن باشد و با واگذاری نقش و هویتی امروزی تر به آن ها، مخاطب را به وضعیتی لذت آور سوق دهد ؛ نمونه ی برجسته ی این کارکرد را در شعر «کیف چرمی» وی می بینیم.

رئیسی همچنین تلاش خالق این مجموعه را برای ارائه و ساختن تلمیحات جدید از اسامی و کاراکترهای امروزی را بخش دیگری از خلاقیت وی دانست و بیان کرد:
یدالله شهرجو با هوشمندی سعی دارد به اسامی مثل هاج، بل، مارکو، و ... هویتی تاریخی ادبی بدهد، و این مساله اگر بخوبی در شعر وی درونی شود و عمق پیدا کند، می تواند یکی از مولفه های برجسته ی شعر او گردد.

شاعر و منتقد جنوبی در بخشی از نقد خود بر کتاب "چشمانت لابلای سطرهاست" گفت: شعر شهرجو علیرغم نو، امروزی و معاصر بودن، و با اینکه نسبتی جدی در بحث زیبایی شناسی با جریانهای متفاوت شعر امروز دارد، اما زیر هیچکدام از عناوین شعر دو سه دهه اخیر نظیر شعر پسانیمایی، گفتار، فرانو، هفتاد، فرم و ... قرار نمیگیرد، و این نشان دهنده ی "حرکت ادبی مستقل " اوست که اگر به تشخص و تفرد برسد،  میتواند رهاورد بیشتری برای نام شاعر داشته باشد.

رئیسی در ادامه مباحث خود، به مساله ی انسان در شعر این شاعر هرمزگانی پرداخت و گفت: راوی شعر شهرجو، همان انسان تنها، دلتنگ، شتابزده، مضطرب و پراسترس عصر امروز است و این شاعر جنوبی در کنار همه ی این ویژگی ها، یک ویژگی دیگر هم به این انسان داده و آن زیبایی دوستی، حرمت نفس و معصومیتی است که در لحن و نگاه وی موج میزند.

رئیسی در نگاه موشکافانه و جزیی نگر خود به طرز دید اقلیمی  ایشان اشاره کرد و افزود :
یدالله شهرجو، بر خلاف نام خانوادگی خود، نه تنها شهرجو نیست، بلکه تفکری دارد که در پیوند بین سنت و مدرن و شهر و روستاست، و این هم از ویژگیهای قابل تامل شعر اوست.

رئیسی در پایان سخنرانی به برخی آسیب های زبانی، فرمی و زیباشناسی این مجموعه نیز اشاره کرد و گفت: شهرجو گاهی اصرار دارد به جای ایجاد فضا و موقعیت هایی که در شعر خلق کرده، به توضیح و توصیف آن ها بپردازد و همین مساله بویژه در سطرهای پایانی بعضی از اشعار او ، فرصت کشف و شهود را از وی می گیرد و این امر سبب کاهش لذت خوانش برای مخاطب گردیده است.
رئیسی تاکید کرد: به نظر می رسد شهرجو میتوانست در این مجموعه با ایجاز بیشتری به ترسیم موقعیت ها و فضاهای شعری بپردازد.
در برخی شعرها شهرجو تلاش کرده با گزارش و توضیحات، شعر را به پایان برساند، در حالی که میتوانست فضای شعر را در" وضعیت و موقعیتی رهاتر و بازتر" به انتها برساند.

رئیسی بخشی از زیبایی شناسی شعر مدرن و پسامدرن امروز را مدیون طنز، شیطنت های زبانی ، گسست های روایی ، شکستن زمان خطی و تغییر لحن در متن و فرم شعر دانست.

وی در این رابطه گفت: شهرجو برای تداوم مسیر موفقیت و ماندگاری در شعر امروز، باید این چند گزاره را جدی بگیرد و بصورت پر رنگ تری از این تکنیک ها برای زیبایی شناسی و قدرت تاویل و لذت در شعرش، سود بجوید.

☘پنجره چهارم:
در این بخش شاعران بوشهری محمدرضا احمدی فر (از  غزل سرایان مطرح بوشهر ، دبیر و داور جشنواره های مختلف آیینی) ، علی و زینب یوسفی (شاعران خوش آتیه سپیدسرا و عضو کارگاه شعر جوان) ، احمدرضا احمدی فر (غزلسرای جوان و جسور) به قرائت آخرین دل سروده های خود پرداختند.
شاعر و مترجم گرامی" آزاده باصولی" آخرین شاعر بوشهری بود که با برگردان زیبای اشعار ی از استاد آتشی، محمدرضا نعمتی زاده و شاعر مهمان جناب یدالله شهرجو حضار را به وجد آورد.

در پایان این بخش نیز  یداله شهرجو خالق مجموعه " چشمهایت لابلای سطرهاست" به دعوت مجری پشت تریبون رفت و ضمن سپاس از ریس محترم حوزه و کارگاه شعر جوان و صحبت محور حذف بعضی از اشعار توسط هیات ممیزی، با قرائت چند شعر زیبا رونق فزای این محفل پربار ادبی بود.

☘پنجره پایان:
در خاتمه ی این محفل صمیمی، آیین رونمایی از آخرین مجموعه شعر یدالله شهرجو با همراهی دست های مهربان حضار انجام گرفت.
هدیه دلچسب یدالله شهرجو برسم ادب نوازی میزبانان بوشهری، امضاء کتاب و تقدیم آن به دوستان مشتاق ادبی بود ، تا شبی به یاد ماندنی در دیار منوچهر آتشی با نام دو استان ادب خیز بندری (بوشهر -هرمزگان) رقم بخورد.

● لازم به ذکر اینکه تعداد زیادی از شاعران جوان و پبشکسوت بوشهر و نیز شاعر و ترانه سرای  هرمزگانی "آزاده غلامی" گرمی بخش محفل بودند.
اجرای زیبای برنامه را نیز" مهدی جلالی" از هنرمندان خوب حوزه هنری بوشهر برعهده داشت.

تهیه و تدوین :
غلامرضا ابراهیمی (الف .دریا)