آوای کار در ساخت بنا های قدیمی استان بوشهر

آوای کار در ساخت بنا های قدیمی استان بوشهر


رازقه مبارکی : دانشجوی کارشناسی ارشد ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم تحقیقات ، گروه معماری ، بوشهر
‏




چکیده
در استان  بوشهر و در سالهای نه چندان دور ، زمانی که تکنولوژی به شکل امروزی در زندگی و کار مردم رخنه نکرده بود معماران و کارگران ساختمانی شهر بوشهر جهت غلبه بر گرما و کاهش فشار کار و هماهنگی در کار گروهی از موسیقی و آواهایی کمک می گرفتند که تاثیر به سزا و شگرفی در فرهنگ استان نهاد . متاسفانه با گذشت زمان و پیشرفت تکنولوژی این فرهنگ منحصر به جشنوارها ، همایش ها و تئاترها شد. هدف از این تحقیق شناساندن گوشه ای از این فرهنگ غنی به خوانندگان این مقاله می باشد. اطلاعات جمع آوری شده در مقاله حاضر از روش تحقیق و پرسش میدانی از تعدادی از معماران قدیمی بوشهر و انجام مصاحبه با آنها جمع آوری شده که از نتایج ودستاوردهای آن می توان به آشنایی با آواهای کار و انواع آن در بوشهر ، مصالح ساختمانی سازی و نحوه خواندن آواهای اشاره کرد.

واژگان کلیدی: تاریخ بوشهر،معماری استان بوشهر،آواهای کار

مقدمه

بوشهر در گستره کشور ایران کمتر منطقه ای است که سنن و آداب و رسوم ملی میهنی خود را تا کنون حفظ کرده است. معمولاً فرهنگ و رسوم هر قوم یا ملت را باید در تاریخ گذشته آنان جستجو کرد وبه آن پرداخت‎ .‎

ظاهراً فرهنگ و رسوم هر قوم  تا زمانی تداوم خود را حفظ می کند که تحت تاثیر جهان خارج قرار نگرفته و همچنین با زندگی ماشینی مأنوس نشده باشد. همین که مشکلات راه های ارتباطی ازمیان برداشته شد و انسان با شیوه زندگی جدید آشنا گشت ، سنن و آداب و رسوم دیرینه اش زورمندی همیشگی خود را از دست داده و  به تدریج رو به فراموشی یا سستی می گذارد. اما نابودی کامل و یا برعکس ، ماندگاری آن بستگی به تعلقات شدید فرهنگی – مذهبی و تعصبات ملی مردم هر ناحیه دارد‏‎.‎

ارتباط بین موسیقی با تغییرات فیزیولوژی و روانی در هنگام تمرین و کار همواره نظر متخصصین علوم کار ، پزشکی و روان شناسی را به خود معطوف داشته است ‏‎(1)‎‏. در مورد اثرات موسیقی بر بیماران مختلف و موسیقی درمانی پژوهش های بسیاری انجام شده است . ولی پژوهش دال بر تاثیرات آن در کار و فعالیت بدنی کمتر مشاهده شده است . مروری بر ادبیات و متون گذشته نشان می دهد موسیقی از طریق چهار مکانیزم باعث بهبود عملکرد می شود : با کاهش احسای خستگی ، افزایش سطوح انگیختگی ، ایجاد هماهنگی و در نهایت افزایش آرامش و احساس راحتی . تمام این عوامل مستقیماً با فرآیندهای اداراکی در ارتباط هستند‏‎(2)‎‏. ترکیب موسیقی و کار ممکن است با بالا بردن انگیزه ، تحریکات شناختی را افزایش دهد. همچنین موسیقی ممکن است به جایگزین کردن اطلاعات ناشی از کار بدنی که از اندام های حسی به دستگاه های عصبی مرکزی می رسد ، بازده کار افزایش دهد و میزان هیجانات ناشی از فعالیت را بهبود بخشد. پژوهشگران دریافته اند تنش عضلانی با انواع موسیقی تغییر می کند. به گونه ای که موسیقی محرک ، تنش عضله را زیاد و موسیقی آرام ممکن است فعالیت عضلانی را هنگام کار کاهش دهد. بنابراین انگیزه ی فرد را در انجام تمرین افزایش می دهد و به او اجازه می دهد برای مدت بیشتری به فعالیت بپردازد‎(3)‎‏.‏

بخش قابل توجهی از موسیقی بوشهرموسیقی کار است؛ موسیقی ای که در دریا به هنگام پارو زدن و یا کار به منظور بازده بهتر کار اجرا می‌‌شده و یا کار در ساحل که از آن بین به صنعت لنج سازی و موسیقی کارش و همچنین موسیقی کار کارگربخش قابل توجهی از موسیقی بوشهر موسیقی کار است؛ موسیقی ای که در دریا به هنگام پارو زدن و یا کار به منظور بازده بهتر کار اجرا می‌‌شده و یا کار در ساحل که از آن بین به صنعت لنج سازی و موسیقی کارش و همچنین موسیقی کار کارگران ساختمانی و یا موسیقی حمل بار می‌توان اشاره کرد. این موسیقی (موسیقی کار) که در سایر بخش‌ها نیز تأثیرگذار بوده، زیربنای بعضی بخش‌های دیگر را تشکیل می‌‌دهد. موسیقی کار به باور بیشتر پژوهندگان جزو ابتدایی‌ترین موسیقی بشر است که با آوازخوانی در هنگام کار شروع شده است. ین موسیقی در بوشهر با حرکات موزون مجریان کار همراه است که این نیز شکل ابتدایی رقص را ترسیم می‌کند‏‎.‎‏

مسائل  و مشکلات در گرداوری این مقاله ‏

منابع مکتوب در رابطه با این موضوع بسیار کم یافت می شود و به علت گذشت زمان برای مراجع به افراد مطلع از این موضوع ، بسیاری از استاد کاران در گذشته بودند  و یا افرادی باقی مانده به علت کهولت سن دچار آلزلیمر و فراموشی شده بودن با مصاحبه با تعدادی اندک شماری از کارگران قدیمی ساختمان قطعه ای از اشعار مورد نظر در ساختمان سازی را مکتوب کرده
‏
یافته های پژوهش
پیشینه تاریخی بوشهر

در دوران قاجاریه بوشهر بصورت بندر  تجاری، فرهنگی و سیاسی درآمد. اوج شکوفایی و رشد بافت قدیم بوشهر مربوط به دوران قاجاریه است. اکثر دول خارجی مانند انگلیس ، روسیه، آلمان ، ایتالیا، فرانسه، هلند، نروژ و عثمانی در این شهر کنسولگری داشتند که آثار آنها هنوز در بافت قدیم وجود دارد. و دروازه جنوبی ایران برای تبادل افکار سیاسی و مناسبات فرهنگی بود. به نوشته دایره المعارف ایرانیکا در آغاز سده نوزد میلادی پس از ناآرامی هایی که نماینگر پیدایش خاندان قاجار بود. سالانه نزدیک به صد کشتی انگلیسی و عربی از هند و مسقط برای بازرگانی روبه سوی این بندر می گذاشتند و با خود پارچه، ادویه جات، فیل، چای، برنج، شکرو ... از اروپا هند و چین می آوردند. اهمیت بازرگانی و سیاسی بوشهر برای انگلیسی ها سبب شد تا سه نوبت مورد هجوم بریتانیا قرار گیرد‎(4)‎‏.

پس از پایان جنگ جهانی اول و ظهور رضا شاه پهلوی بوشهر همچنان کانون پرتشنج وقایع باقی ماند و خانین بسیاری علیه حاکمیت رضا شاه سر به طغیان برداشتند. بوشهر در دوره حاکمیت رضا شاه با کشیده شدن راه آهن سراسری و انتقال حجم عمده داد و ستدها تجاری از ایران به بصره روبه افول گذاشت و پس از جنگ جهانی دوم جایگاه خود را به عنوان ستاد فرماندهی انگلیسی ها مقیم در حوزه خلیج فارس از دست داد و در سال 1952م ساختمان کنسولگری انگلیس در آنجا شد. سرانجام این شهر بندری که روزگاری مرکز عمده تجارت ایران بود رونق خود را از دست داد و ساختمانهای بافت قدیم با معماری منحصر به فرد آن یکی پس از دیگری روبه خرابی نهادند‏‎(4)‎‏.

قدمت بافت کالبدی

بافت تاریخی بوشهر شامل چهار محله بنام بهبهانی، دهدشتی، کوتی و شنبدی است که برای شبه جزیره مثلث شکل بوشهر قرار گرفته. بافت قدیم در رأس این مثلث که دارای تورفتگی در دریای خلیج فارس است شکل گرفته است. مساحت بافت قدیم بوشهر در حدود000/530 متر مربع و 1000خانه است که از منحصر به فردترین و زیباترین بافتهای مسکونی ایران محسوب می شود.اوج شکوفایی بافت مربوط به دوره قاجاریه زمانی که بوشهر دروازه ورود ملل مختلف به ایران بشمار می رفت بوده است‎(5)‎‏.

شروع بافت از دوره نادر شاه افشار شروع شد که بوشهر را مرکز نیرو دریایی خود قرار داد.ریشهر که هسته اصلی بوشهر بود روبه ویرانی گذاشت و مصالح ساختمانی ریشهر در 12 کیلومتری جنوب بوشهر کنونی به این محل آورده شدو شروع به خانه سازی کردند.دوران کریم خان زند نیز این محل رو به آبادانی گذاشت کهنگی و رنگ کهربایی ساختمانهای بافت تاریخی بیش از صد سال را تداعی می کند.

خانه سازی و ایجاد مسکن از نیازهای اولیه بشر بوده است و انسان در هر عصری کوشیده تا این نیاز خود را به بهترین نحوه مرتفع گرداند.شرایط اقلیمی،مسائل فرهنگی و خصوصاً مذهب در شکل گیری آن مؤثر بوده است آب و هوای گرم و مرطوب مهمترین عامل شکل گیری خانه هاست‏‎(5)‎‏.‏

کالبد معماری در بوشهر ‏
دارا بودن خصوصیات ویژه در ساختار بافت

بناهای قدیمی بوشهر دارای خصوصیات زیبا و منحصر به فردی هستند که بعضی از این خصوصیات در هیچ جای دیگر ایران دیده نمی شود.خانه های بوشهر در ارتفاع گسترش یافته اند که دارای دو تا چهار طبقه هستند بناهای بوشهر در عین درونگرایی دارای نوعی حالت برون گرایی نیز می باشند. خانه های بافت دارای حیاط مرکزی و اتاقها اطراف آن هستند.آب انبار و باغچه و چاه آب نیز از عناصر آن محسوب می شود.در بناهای بافت بعضی اتاقها به داخل حیاط بازشو و دید دارند ولی بیشتر اتاقها به بیرون نیز بازشو دارندکه گاهی تعداد بازشوها از دو طرف و کناره ها به دوازده عدد می رسد.با این عمل امکان حداکثر استفاده از کوران هوا ایجاد می شده است وجود شیشه های رنگی و ارسی های گره چینی شده و طاقهای هلالی زیبائی خاصی به بنا بخشیده است یک بنا از اجزاء مختلفی تشکیل شده بعضی از این عناصر نقش عملکردی دارند و برخی دیگر نقش تزئینی دارند‎(5)‎‏.‏

دارا بودن تکنیک ویژه در ساخت بناها

معماری بوشهر علاوه بر توجه به عملکرد در سازه ها نیز دارای خصوصیات منحصر به فردی می باشد، سیستم سازه ای ، دیوار باربری و تیر ریزی در سقف می باشد. به دلیل بازشوهای متعدد در بدنه ها در بسیاری از موارد این دیوارهای بازبر به ردیفی از ستونی تبدیل شده اند. به دلیل استفاده از تیر ریزی در سقف، پشت بام به صورت مسطح درآمده است.در طبقات بالا برای سبک تر شدن دیوارها در بدنه هایی که بازشو ندارند ، از طاق نما استفاده شده است‎(6)‎‏.

با توجه به سیستم سازه ای این بناها،طاقها و قوسها بیشتر نقش تزئینی پیدا می کنند و به همین دلیل کمتر مورد استفاده قرار گرفته اند.تیرهایی که بار سقف راتحمل می نماینداین چوبها که به چندل یا صندل معروف هستند از سواحل هند و افریقا به بوشهر آورده شده اند این تیرهای چوبی  سرخ رنگ بوده و موریانه به آنها حمله نمی کند.از این نوع چوب علاوه بر تیرهای چوبی سقف، در ساخت بازشوها و سایه بانها نیز استفاده شده است.حصیر بوریا نیز  روی چندل ها بکار می رود گاهی نیز از سنگ متخلخل که سبک می باشد برای کاستن بار روی سقف استفاده می شود‎(6)‎‏.

مسئله دیگر در سازه بناهای قدیمی بوشهر استفاده از تیرهای چوبی برای جلوگیری از دور شدن ستونها از یکدیگر در اثر نیروی رانش می باشد این تیرها در اکثر موارد به شکل زیبایی بواسطه سایبان با ساختمان ترکیب شده اند .برای ملات ساختمان در کف و طبقه تحتانی و آب انبار از ساروچ و طبقات فوقانی از گچ استفاده شده است نمای بیرونی نیز از گچ است‎(6)‎‏.

جایگاه و اهمیت شعر در زندگی

هیچکس در تأثیر شعر در زندگی انسانها تردید ندارد. شعر همسایه ی روح و جان و ذهن همه ی جامعه در همه ی زمان هاست. به همین دلیل، آئینه ی تمام حالات، احساسات، نیازها و جلوه های زندگی است. در خلوت، غم و شادی، بیم، امید، فراق، وصال، مرگ و زندگی، هنر شعر یار و همدم آشنای انسان بوده است. در ایران، شعر ، از نخستین روزهای زندگی در هیئت لالایی ها، با کودک همراه است و تقریباً شعر کودک با پیشینه ی دراز خویش، به قدمت عمر شعر فارسی، کم و بیش، ظهور و حضور داشته است‎.‎

گونه های موسیقی در بوشهر

موسیقی پارسیان را به چند دسته میتوان تقسیم کرد که در زیر به معرفی گذرای سازهها و یعضی از رسوم منطقه که با موسیقی همراه اند نیز می پردازم.

الف: موسیقی جشن
شامل اون دسته از موسیقی هایی میشود که ویژه مراسم جشن و سرور می باشد که معمولا با پایکوبی و دست افشانی همراه است ،برجسته ترین نوع این موسیقی،آهنگ های مراسم عروسی است که در گذشته اجرای این مراسم هفت شب به طول می انجامید.

از مهمترین قطعات و فرم های قابل ذکر در این مراسم می توان به ترانه های ویژه،"مُر و کُوش"،"حنابندون"،"سرتراشون"،"حموم روُون"،"واطلبون" اشاره کرد.

یکی از سازهای مورد استفاده در موسیقی جشن،"نی انبان" که از سازهای قدیمی این منطقه است میباشد.در حال حاضر این ساز به همراه سازهای ضربی،همچون،"دایره"،"دَف"،"ضرب"(تمبک)،"ضَرب و تِیمپو" ،نواخته می شود.(دایره و دف در مراسم عقد کنان که با مولود خوانی همراه بوده استفاده میشده).

از نی انبان زنان قدیم منطقه میتوان به "جوهر" و "خلفان خیری" و "خماس" و "عبدعلی" اشاره کرد‎(7)‎‏.  ‏

ب- موسیقی محفلی
این گونه موسیقی معمولا خاصِ محافل دوستانه بویژه شب نشینی ها و گرده همایی ها بوده.یکی از انواع این نوع موسیقی "شاهنامه خوانی" می باشد.خواندن اشعار شاهنامه فردوسی با نوایی خاص و بدون همراهی ساز در محافل رایج بوده که متأسفانه این رسم نیز به فراموشی سپرده شده است.

خواندن داستانها و کتابهایی همانند"فلک ناز"،"خسرو و شیرین"،"لیلی و مجنون".... در شب نشینی ها،که اکنون منسوخ شده اند، نیز همراه با آواز بوده است.

از دیگر موسیقی ویژه محافل،می توان به "شروه" خوانی یا "فایز"خوانی و"نوری" خوانی اشاره نمود. میتوان از "جاسم جعفری"(راستگو) به عنوان یکی از شروه خوانان شناخته شده منطقه نام برد‏‎(7)‎‏.

پ-موسیقی مذهبی
این نوع موسیقی،آوازها و قطعاتی را در بر میگیرد که در مراسم مذهبی به کار گرفته می شوند.از جمله این مراسم و موسیقی،"مولود خوانی" است.این رسم،ویژه جشن تولد پیامبر اکرم(ص) است و غالبا توسط اهالی سنی مذهب اجرا می گردد.در مولود خوانی،جماعت،در ابتدا به صورت نشسته،آواها و اشعار عربی مولود را خوانده،سپس در قسمتی از مراسم به روی زانوهای خویش می ایستند و شانه ها را به راست و چپ تکان می دهند.در اوج مولود خوانی،این حرکات را به صورت ایستاده پی می گیرند.

در این مراسم،تنها از یک نوع ساز ضربی استفاده می شود.این ساز همان"دَف" مورد استفاده در موسیقی اعراب هست که به همان شیوه نیز در مراسم نواخته می شود.از افرادی که در قدیم مولود خوانی میکردنند می توان به "حاج محمد سارمانی"ملا "یوسف خنجی"حاج جاسم دادی"حاج عبدالله خواجه"حاج عبدالله گله داری"حاج محمد عاشیر "ملا عبدالرحیم شریعتی" نام برد‏‎(7)‎‏.

ت- موسیقی کودکان
این موسیقی شامل نواهایی است که توسط کودکان و یا برای آنها به اجرا در می آید و بیشتر برای سرگرمی و بعضا آموزش به کار گرفته میشود. در این بخش از موسیقی محلی باید به انواع لالایی ها نیز اشاره نمود،این گونه اشعار توسط مادران برای کودکان خوانده میشود‎(7)‎‏.

ث-موسیقی درمانی
این نوع موسیقی شامل آوازهایی میشود که در مراسم "زار" یا "لیوا" با سازهای ویژه همراه با حرکات موزون جهت درمان امراض روحی و روانی کسانی که به این نوع موسیقی باور دارند خوانده میشود.

در گذشته اگر شخصی به بیماری مبتلا میگشت که مداوای آن پس از مراجعه به طبیب محلی کارگر نمی افتاد خانواده بیمار از علما و پارسایان دعوت میکردنند و ایشان نیز بیمار را درون حلقه مولود خوانی (ذکر خداوند) می گذاشتند و با ضرب"دَف" و "دایره" همراه با خواندن اشعار برای شفای او به  درگاه خداوند متعال  دعا میکردند،در آن روز خانواده بیمار علما، فقرا و همسایگان را ولیمه میدادند.

*قابل ذکر است که در این منطقه  اجرای تمامی انواع موسیقی و خواندن اشعار به صورت دسته جمعی و همراه با رقص و حرکات موزون بوده و تک خوانی در آن کمتر دیده میشود‎(7)‎‏.
‏
ج- موسیقی کار
موسیقی که در فعالیت های مختلف کاری و معیشتی خوانده و اجرا می شده است.از انواع این موسیقی می توان به آوازهای مختلفِ"ساروج کوبی"،نغماتی که در هنگام کشاورزی(کاشت،داشت و برداشت) خوانده می شده اند اشاره نمود.

آوازها و نغماتی که در هنگام کار بر روی لنج و دریا  و بر بالای نخل  خوانده میشده از مهمترین و متنوع ترین بخش های موسیقی"کار" در منطقه محسوب می شود.آوازهای دریایی،جهت سرگرمی و نیز رفع خستگی و ایجاد هماهنگی در کارهای گروهی خوانده میشده‎(7)‎‏.

یکی از کارهای تعاونی گروهی که یاداور کار دسته جمعی در جوامه ابتدایی است :مراسم ساروج کوبی است. وچنان است که هرگاه بخواهند آب انباری را بسازند و یا هر کار ساختمانی دیگر  را که احتیاج به ساروج دارد شروع کنند برای تهیه ساروج اول گلهای خشت مالی شده مخلوط با پهن راروی پشته های خار کوت می کنند و آنگاه خارها را آتش می زنند . وقتی خشتها پخته شد  برای کوبیدن و تبدیل آن به ساروج ساروج کوبان در اول شب دور خشتهای پهن کرده شده روی زمین بطور ایستاده حلقه زده و در حالیکه هر یک وسیله کوبنده چوبی ای به نام (تمر) در دست دارند یکی از آن ها که صدایش بهتر و رساتر از دیگران است بنام سر خوان معروف است با نوای بلند و موزون که ضمنا با حرکت دستهای ساروج کوبان در پا یین آوردن (تمر) همخوانی دارد چنین آغازیدن می کند:

الله می جانم الله می     ‏            ‏ شاه رضا مولا می

ساروج کوبان همان را جواب می گویند و سرخوان در عین حال هم می خا ند و هم (پر) می دهد و بقیه نیز گفته او را تکرار کرده و به کار خود ادامه میدهند. سر خوان پس از مدتی الله می ... گفتن شعر و آهنگ خود را تغییر داده و می گوید:

مو زینیم نه تکندن      ‏        ‏  مو زیرش ویسیدم سنگم برندن
‏
دیگران نیز همان را جواب- و اوپس از مدتی دوباره خوانی آن شعر مطلب دیگری را چنین دنبال می کند:

دلیجان دلیجانی      خدا داده سلمانی
اسپم طویلش نی      چراغم فیتیلش نی
یا جد سید احمد       چکار دلم داری
و باز سر خوانی این موضوع دیگر را پی می گیرد:
افتو پر بی نی        کچل سی خر زینی
افتو پر چاسن        که کچل عمرش خلاصن

اشعار و موضوعات مختلفی که بر زبان الله می... خوانان می گذرد دارای بحور مختلف است و بند های متعدد یک نفر می خواند و بقیه نیز در حالیکه حلقه وار و مرتب به دور خود می گردند گفته او را عینا تکرار کرده هم می خوانند و هم مرتباً با(تمر) بر روی ساروج می کوبند‏‎(9)‎‏.

بعد از آنکه به نظر رسید کار نزدیک به اتمام است سر خوان نوای خواندن را تغییر می دهد و با اشعار دیگری که ( واحد) نام می گیرد. این بار خودش تنها می خواند و کوبندگان دیگر حق جواب گفتن را ندارند اما محکم تر می کوبند و شمارش و آهنگ کوبیدنها وحتی حرکت پاهای آنها نیز در ساعت کمتر از مواقع اول است وچنین می خواند:

دل می رود ز دستم صاحبدلان خدا را           دردا که راز پنهان خواهد شد آشکارا

سر خوان هر شعر و آهنگی را که برای خواندن مناسب باشد به خدمت می گیرد و دیگر کار به آن ندارد که مضمون شعر چگونه است . مثل بعد از پایان بند فوق که مطلع غزلی  از حافظ است و آنرا تا آخر نیز ادامه می دهد یک مرتبه و نا خوداگاه خویشتن را درون دایره برتر طلبی وتحقیر مردم غیر بومی محصور می بیند و می خواند. هر بند شعر یا موضوع دیگری که بر زبان الله می گویان می گذرد دارای وزن و آهنگ خاص است.چون چندکار توام باهم را در زمان واحد انجام می دهند یعنی  در واقع هم دستشان کار می کند و هم پایشان در حرکت است و هم زبانشان آهنگ دلنوازی را ترنم می کند  این شیوه موزونی کار قدری از خستگی آنها را می کاهد وهمچون شتران که  به آواز (حدی)در رفتن شتابان روند آن قدر می کوبند و همراه با آن می خوانند تا یکسره شود‎(8)‎‏.

اگر از غزل حافظ صرف نظر کنیم موضوعات و اشعار انتخابی الله می گویان هم دارای تنوع مضامین است و هم محتوای آن از دنیا ی عمل ومحیط محدود کار تولید ی آنها نشات گرفته و ماخوذ از زندگی واقعی آنها است. با خواندن تمام اشعار و موضوعاتی که با حرکت منظم و موزون صورت می گیرد و ضمن آنکه دردها رنج ها زحمت ها شوخی ها و آرزو های خویش را ناخوداگاه بیرون می ریزند بدین سان انجام کار تعاونی گروهی خود را جلایی مستانه و جلوه ای دیگر می بخشند. جمله یا شعر موزونی که در قالب نوعی ترانه به هنگام کار سروده می شودبه طریقی است که همه به  آن وقوف کامل دارند نه مشکل است ونه دور از شناخت ذهنی آنان.همچنین صدا و آهنگی که ساخته وپرداخته می شود نه چنان است که از مخیله شخص واحدی بر آمده باشد در واقع نحوه زندگی تولیدی مردم سبب پیدای آن شده است.این گونه شعر و آهنگ کار تعاونی که به منظور تسریع در انجام کار صورت می گیرد در مواقع دیگر نیز همراه با ابزار و نوع کار مورد نظر دگرگونی می پذیرد‎(8)‎‏.

در زیر نمونه ای از اشعاری که در ساختمان سازی استفاده میشد آورده شده:

متن آواز کارگران در زمان سنگ چینی و گچ کاری   ‏
نقل از یاسین عباسی کارگر ساختمان:

گچ بده من ده      
گچ بده جونم     
گچ بده آقا          
یه کمی زودتر
گچ بده آقا
بده آجر
آجر بده من ده
کلوک بده
چارک بده
بده من آجر
گچ بده جونم
گچ بده من ده
علی یارت جونم
‏ گچ  بده من ده
خرده بده جونم
علی یارت علی یارت

"بده من بده من ده" وارد ذات استاد کارها و بناها شده بود و در خانه خود نیز بر طبق عادت به این گونه سخن می گفتند. علت استفاده از شعر و آواز را برای آنکه کار زودتر پیش برود .
‏
نقل از اکبر قاسمی کارگر ساختمان:
بده من ده بده من جونم گچ بده جونم
بیابده من ده بده من ده جونم
بیا بده من ده استا جونم
گچ بده گچ بده جونم بده من ده بده جونم
علی یارت خدا نگهدارت
خدانگهدارت علی بگو جونم سنگ بلند کن
بیا بده من ده بده سنگ بلند کن
‏
نقل از حیدر کرمی کارگر ساختمان:
پسر جون بده سنگ نبشی بدم
بده من ده بده شل
بده من ده بده سنگ قلم
بده من بده خرد بده وسط کار بده
بده من بده شمشمه بده تانیمه راه محکم کنم دشمن آل علی را بر زمین پاک کنم
بده من بده تیشه بده
بده من بده شول بده
ندارم طاقت حمالی بندر پسر جون
پسر جون ببینم چشمای خمارت پسر جون
دلم از گشنگی برنا می کود دو چشموم به سیل راه می کو

نتیجه گیری

به گفته استاد انجوی شیرازی ‏‎– ‎مردم شناس ‏‎– ‎گردآوری فرهنگ مردم از نان شب هم واجب تر است. با ذکر این سخن استاد، چند پیشنهاد در این زمینه در استان می توان طرح نمود: تاسیس مرکز پژوهش های فرهنگ عامه، برگزاری نشست‌های فرهنگ عامه، انتشار نشریه، تدوین فرهنگ عامه شهرستان های مختلف استان یا فرهنگ عامه استان بوشهر توسط پژوهشگران هر منطقه، شهر یا روستا، مقایسه و بررسی پژوهشهای انجام شده و‎... .

‎هر چند چاپ و انتشار دانشنامه بوشهر کمک شایانی به معرفی تاریخ و فرهنگ استان نموده، اما باز بصورت مستقل تاکنون فرهنگ عامه استان در دستور کار قرار نگرفته است. صد البته نباید مقالاتی را که درباره مردم شناسی و فرهنگ عامه در نشریات، هفته نامه های استانی و... تا کنون منتشر شده از نظر دور داشت. مثلاً مقاله ای در مجله هنر و مردم درباره مراسم باران خواهی در روستای ‏‎) ‎سمیه ‏‎(‎که در تلفظ محلی سمیعا گفته می شود، در شماره  155  سال1354  چاپ شده  همراه با عکس. از این گونه مقالات بسیارند و یا کتابی که تحت عنوان کتابشناسی استان بوشهر در سال  1383 توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی استانداری بوشهر چاپ و منتشر شده است که بسیاری از مدخل ها را در خود ندارد و ویژه فرهنگ عامه نیست. ضمن آنکه جمع آوری و تدوین این مقالات می بایست توسط صاحب نظران و پژوهشگران حوزة فرهنگ عامه مورد توجه و گزینش قرار گیرد.
خوشبختانه در استان بوشهر در این حوزه افرادی را سراغ داریم که متاسفانه بدلیل مشکلات مالی و کم لطفی مسئولان و دست اندر کاران از چاپ پژوهش های خود عاجز هستند. تنها اگر مسئولان محترم گوشه چشمی به آنان بنمایند، می شود آنچه که خواجه شیراز خواست‎:

‎آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند        /       آیا بود که گوشه چشمی به ماکنند‏

دربارة جمع آوری تاریخ محلی هم سخن بسیار است که در حوصله این مقال نیست. فقط می خواستم اشاره ای کرده باشم که اگر جمع آوری فرهنگ مردم از نان شب واجب تر است، جمع آوری تاریخ محلی هم، با این حال بسیاری از روایت ها و داستان های محلی از رخداد های تاریخی در حافظه مردم این سامان ثبت است که اگر این ناگفته های تاریخی به رشته تحریر در نیاید، می شود آنچه نباید بشود‏‎.
‎
منابع مورد استفاده :‏

‏1- نیک بخش ، رضا .(1347) . تأثیر محرومیت حسی و موسیقی بر میزان درک فشار و خلق و خو هنگام تمرین. پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران‏
‎2- sazbo A‎، ‏‎ small A. leigH M. (1999). The effect of slow – and fast – rhythm classical music on progressive cycling to voluntary physical exhaustion. Sport medicine and physical fimess‏ 39 ؛‏‎ ‎‏:‏‎220 – 225.
3- copland B L‎،‎ Franks BD . (1991). Effects of type and intensities of background music on treadmill endurance. Sport medicine and physical fimess ‎؛‎1‎‏:‏‎ 100-103‎
‎4‎‏- هاولی ، دونالد، دریایی پارس وسرزمین متصالح، ترجمه حسن زنگنه
‎5‎‏- معماریان ،غلامحسین: آشنایی با معماری مسکونی ایران،انتشارات دانشگاه علم و صنعت،تهران 1375‏
‎6‎‏-  رسایی کشوک،سام : شکوه ابوشهر ،انتشارات شروع: بوشهر:1384
‏‎7‎‏- شریفیان ، محسن ، اهل ماتم ، چاپ دوم ، انتشارات دیرین ، تهران1385
‏‎8‎‏- احمدی ریشهری، عبدالحسین ، سنگستان ، جلد اول ، انتشارات نوید شیراز ، شیراز1381
‏