حمله هلندیان به میرمهنّا

حمله هلندیان به میرمهنّا

نوشته ی : دکتر سید جعفر حمیدی

پس از رفتن ناوگان بوشهر، میرمهنّا دوباره دعوی قدیم خود را درباره جزیره خارگ تکرار کرد. از این ادعا ممکن است انسان نتیجه بگیرد که میرمهنّا خود رادر یک جزیره کوچک بایر احساس می کرده است. میرمهنّا به انواع و اقسام درخواست و پیشنهادهای نامعقولدست زد. تاراجگری هایش در دریا  و خشکی موجب شد که بازرگانی به رکود کامل کشانده شود. او ناچار به انجام دادن این کارها شده بود زیرا که از منابع درآمد معمولی خود نیز محروم گشته بود.بازرگانان بوشهری به دستور شیخ سعدون دیگر به خارگ نمی رفتند  و کشتی های دیگر هم به وسیله هلندیان اسکورت می شدند اما این اسکورت کافی نبود . در این هنگام به هلندیان اخطار شد که میرمهنّادر پی حمله به خارگ است. ورود کشتی «والخرن» که جانشین بوشمان را به خارگ آورد موجب اندک پشت گرمی  شد. میرمهنّا  می خواست بهاین کشتی حمله کند  اما هلندی ها به دفاع از آن پرداختند. کشتی دیگری نیز به نام «کروننبورخ» در 31 اوت به خارگ رسید . دادو ستد بازرگانی در خارگ به حد صفر رسیده بود، شیخ سعدون، هوتینگ را زیر فشار گذاشت تا به شیخ پیوسته و به اتفاق به میرمهنّا حمله کنند اما هوتینگ دستور داشت که در این کشمکش ها، بی طرف باقی بماند .در 17 سپتامبر  نامه هایی از کریم خان  و شیخ سعدون مبنی بر همکاری در حمله علیه میرمهنّا به دست هوتینگ رسید  واعلام شد که در صورت استنکاف ، از ورود کالاهای هلندی  به ایران و همچنین داد و ستد  ایرانیان با هلندیان  جلوگیری خواهد شد  زیرا  که هلندیان به منزله دشمنان در خواهند آمد.هوتینگ که شرایط  را خطرناک می دید در مورد پیاده کردن نیرو در جزیره خارگو، با بوشمان مشورت کرد و او قاطعانه پاسخ داد«این کار را بکنید اما باید برای انجام دادن این مهم، زمینه های بسیار خوب داشته باشید، به نظر من نیروهای هلندیبه اندازه کافی قوی نیستند»‏

هوتینگ پس از اعزام نماینده خود به بوشهر برای مذاکره با شیخ سعدون، در دوم اکتبر کاپیتانگرنیلیسن را به فرماندهی ناوگان مشترک هلندی بوشهری برگماشت.این ناوگان مشتمل بود بر پنج کشتی هلندی  و چند کشتی کوچک از بوشهر .در ماه اکتبر، شیخ سعدون  با سه گالیوات و شماری کشتی کوچک تر  به خارگ آمد و فرماندهی ناوگان بوشهررا به عهده گرفت. ناوگان مشترک در 9 اکتبر 1765 از خارگ حرکت کرد و 15 ساعت بعد به خارگو رسید. میرمهنّا در خلیج شمال نقب ها زده و سبدهای استوانه ای خالی را از خاک انباشته،  جان پناه و سنگرها و نیز سکوهایی برای استقرار توپ بنیاد نهاده بود. نیروهای مشترک بر قایق ها و گالیوات های میرمهنّا آتش گشودند که چند تا از آن ها سوراخ سوراخ شده و بعضی آتش گرفتند . تیراندازی  به ناوگان میرمهنّا تا 13 اکتبر به درازا کشید.فرماندهان کشتی ها به فکر پیاده شدن به خشکی بودند و پیش از همه می خواستند بدانند که آیا میرمهنّا می تواندشبانه بگریزد،به همین منظور خارگو را به محاصره گرفتند. شیخ سعدون مایل نبود که به این زودی به خشکی پیاده شود اما فرماندهان هلندی، او را به این کار ناچار ساختند  زیرا می ترسیدند که پیاده شدن به خشکی تا مدتی به تعویق  افتد.‏

در ساعت 9 صبح روز 31 اکتبر، 60 مرد جنگی اروپایی و 500 سپاهی بوشهری که با نه توپ و سه توپ محور گرد،پشتیبانی می شدند در ساحل خارگو پیاده شدند.فرماندهی نیروی هلندی به عهده گروهبان«یان یورخن نودروپ » واگذار شده بود. او مردی دلاور بود  که بر اثر اقامت طولانی  درخارگ، با زبان، آداب و رسوم، شیوه جنگیدن و مردم ناحیه آشنایی داشت. نظر به حضور سپاهان بوشهری، این انتصاب البته اهمیت داشت.گروهبان مذبور دستور داشت پس زاز پیاده شدن به خشکی منتظر بقیه بماند تا با هم علیه دشمن پیشروی اغاز نمایند. همچنین گروهبان نودروپ می بایست انضباط دقیق را مراعات کرده، از هرگونه افراط کاری و تاراج جلوگیری کند.‏

سپاهیانی که در ساحل پیاده شده بودند بی آن که به هیچ مانعی برخورد کنند پیش رفتند. نیروهای مشترک هلندی بوشهری پس از تسخیر دو پایگاه میرمهنّا، از جلو توسط سواره نظام واز جناح ها توسط پیاده نظام او مورد حمله قرار گرفتند .سپاهیان بوشهری پس از تحمل 150 کشته، منهزم وگریزان شدند. نیروهای هلندی که در موج  نخست حمله، بیشتر فرماندهانشان از جمله گروهبان «نودروپ» کشته شده بودند، در حفظ نظم خود دچار اشکال شدند.هو تینگ ، مرگ«نودروپ» را عامل اصلی مصیبت بعدی دانست . نیروهای هلندی ، با جنگ و گریز خود را به ساحل رساندند و در اینجا بخش اعظم آن ها کشته شدند. تمام این عملیات در کمتر از نیم ساعت به پایان رسید، همه سپاهیان هلندی به جز چهارمرد و یک نایب از کشتی«کروننبورخ»- که با شنا جان از معرکه به در برده بودن-کشته شدند. میرمهنّا سپس ناوگان دریایی هلند را به شدت زیر آتش گرفت.اسن ناوگان به ناچار به خارگ عقب نشینی کرد.‏

با این شکست شدید، هوتینگ نومیدانه در جستجوی یاری بود . به کریم خان نامه ای نوشت و از آن چه رخ داده بود سخن گفت و با اصرار از او یاری خواست .چون هلندیان به ترغیب کریم خان به میرمهنّا تاخته بودند، اینک کریمخان فرصتی عالی برای نشان دادن دوستی خود به هلندیان به دست آورده بود اما از سوی کریم خان کمکی نرسید .هرچند قول یاری داده شد.هوتینک ازتجارتخانه هلند در «ملیبار»(ملابار)نیز 100 مرد به یاری خواست و به کشتی های هلندی که قصد حرکت داشتند دستور داده شد که تا ورود نیروهای کمکی خان از رفتن خودداری کنند.  ‏