‏" دُم دُم سحری‎ "‎

‏" دُم دُم سحری‎ "‎

محقق‎: ‎
محسن حیدریه- احمد شیخ ذاکر‎   ‎

‏
در قدیم امکانات پیشرفته ای مثل ساعت زنگ دار، رادیو،‎ ‎تلویزیون نبوده که در سحرهای ماه مبارک رمضان، مردم با صدای آن بیدار شوند. به همین‎ ‎دلیل از همان ایام، رسمی بوده به نام دُم دُم سحری که مردم با صدای آن در وقت سحر‎ ‎بیدار می شدند. واژه ی دُم دُم سحری در اصل دَم سحری بوده یعنی دَم سحر یا وقت سحر‎ ‎یا نزدیک به سحر. و اینکه چرا به ضم اوّل خوانده می شود دو دلیل دارد: ‏

‏1. در‎ ‎گویش بوشهری واژه های بسیاری به ضم اول خوانده می شود. مثلاً به «من» مو یا مُ گفته‏‎ ‎می شود و   واژه های بسیاری دیگر

2. صدایی که از دمام تولید می شود صدای «دُم‎» ‎می دهد یعنی از هر کسی سوال شود که دمام چه صدایی می دهد؟ پاسخ می دهد «دُم‎ ‎دُم». و به دلایل فوق دَم سحری، در گویش بوشهری «دُم دُم» سحری جا افتاده و اینچنین‎ ‎تلفظ می شود‎.

‎افرادی که دم دم سحری اجرا می کرده اند، معمولاً سه تا چهار نفر‎ ‎بوده اند که به صورت گروهی اشعاری در وصف ماه رمضان می خواندند. در قدیم با آواز دم‎ ‎دم سحری سازی زده نمی شده. فقط دعایی خوانده می شده و با تک تک زدن (دق الباب)- چون‏‎ ‎همه ی دربهای منازل از جنس چوب بوده و دق الباب داشته- مردم را در هنگام سحر بیدار‎ ‎می نمودند و بعدها کم کم ساز دمام به این موسیقی اضافه می شود‎.

‎اشعاری که در این‎ ‎نوع موسیقی خوانده می شود بدین صورت می باشد‎:‎

لا اله الا الله‎        ‎
محمد یا رسول الله‎ ‎
علیاً یا ولی الله

السلام السلام      یا شهر‎ ‎رمضان‎  ‎
یا شهر صیام           علیک‎ ‎السلام

هذا شهراٌمغفره  یاشهرٌمبروک    علیک‎ ‎السلام

آمنک الله بالله      اَسکنک الله‎ ‎جنه‎     ‎
رحیم الله لدنهُ          جمیعاً النّار و‎ ‎العذاب

عبادالله ذکرالله  یرحم کم الله      لا‏‎ ‎اله الا الله

تپت الله عمرک     تپت الله‎ ‎ذکرک‎                     ‎
یا ایها المومنون        یا ایها‎ ‎المسلمون

و یک شعر دیگری نیز که بیشتر بر سر زبان ها است
‎ ‎و فارسی می باشد‎:‎

خداوندا تو ستاری   همه‎ ‎خوابندتوبیداری‎             ‎
‎ ‎به حق خود که بیداری     همه عالم نگه‎ ‎داری

 

از قدیمی ها نقل شده که در زمان قدیم در بحرین بین شیعیان و‎ ‎اهل سنت درگیری به وجود می آید و عده ای از شیعیان از آنجا به جاهای دیگر از جمله‎ ‎بوشهر مهاجرت می کنند و در بین مهاجرین طایفه ای بوده به نام   دَم سحری که این‎ ‎طایفه در محله کوتی ساکن می شوند و فردی به نام کربلایی عباس دَم سحری در سحرهای‎ ‎ماه رمضان در کوچه ها راه می افتاد و دعایی می خوانده و با تک تک زدن مردم را در‎ ‎سحر بیدار می نموده و نقل است فردی به نام محمد ابراهیم با آواز دم دم سحری، ساز‎ ‎دمام می نواخته و از آن پس تا کنون ساز دمام در سحرهای ماه رمضان طنین انداز می‎ ‎شود‎.

‎در حال حاضر به خاطر زندگی ماشینی و امکانات ساعت زنگدار و ... این رسم کم‎ ‎رنگ شده ولی در بعضی از محله های قدیمی از جمله محله دهدشتی، کوتی، بهبهانی، شنبدی،‎ ‎جبری و بعضی از محله های قدیمی دیگر این رسم را زنده نگه داشته اند. اشعار این نوع‎ ‎موسیقی در شبهای اول و شب آخر ماه رمضان، فرقی ندارد فقط در السلام و الوداع گفتن‎ ‎آن فرق دارد. یعنی در شب های اول خوانده می شود السلام یا شهر رمضان ولی در شب آخر‎ ‎خوانده می شود الوداع یا شهر رمضان یعنی هر السلامی که در اشعار شب اول وجود دارد،‎ ‎شب آخر الوداع خوانده می شود. یعنی با ماه رمضان خداحافظی می شود تا انشاءالله‎ ‎اگرعمری باقی باشد تا ماه رمضان سال آینده انشاءالله. ریتم دمام این نوع موسیقی با‎ ‎دمامی که قبل از مراسم سینه زنی نواخته می شود، فرق دارد و به صورت سه ضربی می باشد‎ ‎و در همان قالب، نوازنده ی دمام باید بداهه کند و بدون اینکه از قالب اصلی ریتم‎ ‎خارج شود، ریتم را خُرد کند‎.

‎نقل است که در قدیم سنج نیز در کنار اشعار دم دم‎ ‎سحری نواخته می شده ولی تا آنجایی که ریش سفید های شهر، به یاد دارند، سنج استفاده‎ ‎نمی شده فقط با این نوع موسیقی، دمام نواخته می شده‏‎.

‎نوازندگان این نوع موسیقی،‎ ‎معمولاً از یک ساعت و نیم قبل از اذان صبح، در کوچه ها شروع به نواختن  می کنند. و‎ ‎تا ده- پانزده دقیقه قبل از اذان به کار خود به پایان می دهند. و خوردن سحری‎ ‎نوازندگان، اغلب قبل از نواختن دم دم سحری می باشد و چند دقیقه قبل از اذان صبح که‏‎ ‎به خانه می رسند، آب یا نوشیدنی     می نوشند تا مبادا در طول روز تشنگی آنها را‎ ‎فرا گیرد‎.

‎در روز عید فطر، بعد از نماز عید نوازندگان دم دم سحری، دمام بر دوش،‎ ‎در کوچه ها راه می افتند و با ماه رمضان الوداع می کنند و بر در هر خانه ای، چند‎ ‎لحظه می ایستند و اشعار دم دم سحری می خوانند و به صاحبخانه و اهل منزل، عید مبارک‎ ‎می گویند و صاحب خانه نیز به خاطر تشکر از نوازندگان که یک ماه در سحرگاه، آنها را‎ ‎بیدار نموده اند، به عنوان تبرک یا عیدی، وجه نقد، یا شیرینی و یا آذوقه ای که در‎ ‎منزل دارند، به آنها می دهند‎ .

‎این نه به خاطر حق الزحمه ی آنان است، بلکه به‎ ‎صورت تبرک می باشد و از قدیم این عیدی دادن مرسوم بوده و هیچ اجباری در آن نیست. و‎ ‎نوازندگان نیز عیدی و آذوقه ای که به دست آورده اند، همیشه برای مصرف خود استفاده‎ ‎نمی کنند و همه ی آنها و یا قسمتی از آنها را به مردم تهیدست و مستحق می دهند‎.‎

اجرشون با خدا، مروا شون همه سال