"یزله‎ "

  
"یزله‎ "

 ‎محقق : محسن‎ ‎حیدریه
‎ ‎

  
‎  ‎یزله به معنی حرکات ریتمیک و پایکوبی یکی از مقام‎ ‎های موسیقی بوشهر است که توسط یک نفر که یزله خوان نام دارد، خوانده     می شود و‎ ‎بقیه که یزله گران نام دارند، همسرایی می کنند و دست می زنند و دایره وار می چرخند‎ ‎و بعضا به صورت پایکوبی به بالا و پایین می پرند.‏

  یزله خوان لازم نیست که‎ ‎حتما موسیقی را بشناسد و بر موسیقی تسلط داشته باشد. یک فرد عادی نیز می تواند یزله‎ ‎خوانی کند. یزله خوان های قدیمی اکثرا فرد غیر حرفه ای بودند و موسیقی را نمی‎ ‎شناختند‎.

  ‎یزله خوان باید صدای بَم و قدرتمندی داشته باشد تا هیجان یزله را‎ ‎بیشتر کند. اگر کسی صدای زیری داشته باشد، یزله ی آن اثر نمی کند و به قول معروف‎ ‎یزله گرم نمی شود.‏

  برای یزله خوانی تمرینی لازم نبوده که حتما اول تمرین کنند‎ ‎و سپس اجرا. معمولا کلماتی که همسرایان پاسخ می دهند کوتاه و ثابت می باشد. فقط‎ ‎یزله خوان کلماتش را عوض می کند.‏
  در قدیم هر اتفاقی که می افتاده، مردم فی‎ ‎البداهه درباره آن موضوع یک یزله می ساختند‎.

  ‎مثلا: کسی خاری در پایش می رفته‎ ‎یزله خوان می خوانده:‏
  خار تو پامن1‏
  یزله گران: نمی شامن2‏
  کِند3‏‎ ‎پامن
  یزله گران: نمی شامن
  بُو درش بار4‏
  یزله گران: نمی شامن
  یِل پامن5‏
  یزله گران: نمی شامن
  وُلِ پامن6‏
  یزله گران: نمی شامن
  یا در جایی دعوا می شده یزله خوان می خوانده: زار احمد چوب برسون
  یزله گران‎ ‎پاسخ می دادند: دعوا شده تو قبرستون

  یزله معمولا در مراسم عروسی، ختنه سوران،‎ ‎حنا بندون و بزم های دیگر اجرا می شده و در مجالسی که از نوازندگان بومی استفاده می‎ ‎شده مثل سازهای نی جفتی و نی انبان و تُنبک، پس از اتمام اجرای نوازندگان، به خاطر‎ ‎اینکه نوازندگان نفسی بخورند و استراحت کنند و مجلس نیز متنوع شود، یزله خوان شروع‎ ‎به یزله خوانی می کرده.‏

  همانطور که گفته شد، یزله خوانی معمولا توسط خواننده‎ ‎غیرحرفه ای خوانده می شده و یک یزله خوان فقط بایستی شعرهای یزله را از بَر باشد‎. ‎یزله خوان معمولا در اشعارش کم نمی آورد، بدین صورت یک یزله که تمام شد بلافاصله‎ ‎یزله بعدی را شروع می کند و همسرایان نیز وقتی که یزله اول تمام شد، متوجه می شوند‏‎ ‎که در یزله بعدی چه پاسخی به یزله خوان دهند‎.

  ‎گاهی یزله خوان به تنهایی سکان‎ ‎یزله را به دست می گیرد و اشعاری مانند بحر طویل را می خواند و سپس به یزله‎ ‎باز   می گردد مثل:‏

  نگله نگله جنس اُوردُم7- دس دی سکو سپردم8- غارتش کرد،‎ ‎بُچ عاموش9- بردش ولات خالوش10- ناشم‏
  یزله گران: به کهله‏
  دیگه‎ ‎ناشم11‏
  یزله گران: به کهله12‏
  در بعضی اوقات که افراد به زیارت امام زاده‎ ‎ها یا پیر می روند و یا عروس و داماد را از محل پیر عبور می دادند آنجا نیز یزله‎ ‎خود را نمایان می کرد و یزله خوان می خواند:‏

  آقا سلامٌ علیک‏
  و یزله‎ ‎گران نیز همان پاسخ می دهند
  یزله خوان: شاه سلامٌ علیک13‏
  یزله گران: آغا‎ ‎سلامٌ علیک
  در یزله و یزله خوانی نکات زیر را باید به یاد داشته باشیم‎.
  1- ‎یزله خوانی معمولا توسط افراد غیر حرفه ای خوانده می شده.‏
  2- اشعار‎ ‎همسرایان در هر یزله ثابت می باشد‏‎.
  3- ‎در یزله معمولا سازی زده نمی شود. بعضا‎ ‎یک ساز تنبک یا دیره و یا دمام نواخته می شده‎.
  4- ‎موضوعات یزله معمولا اجتماعی‎ ‎بوده و اشعار یزله بستگی به اتفاقی داشته که رُخ می داده.‏
  5- یزله در مجالسی‎ ‎چون عروسی، حنا بندون، ختنه سوران و اردوهای تفریحی- زیارتی اجرا می شده‎.
  6- ‎یزله خوان هر چقدر که صدای بَم و قدرتمندی داشته باشد، یزله گرم تر می شود‎.

  ‎برگردان کلمات محلی‎:
‎‏‎ 
‎‏1- خار توی پایم است
2- نمی توانم‏
‏3- در‎ ‎پاشنه ی پایم است‏
‏4- بیا بیرونش بیار‏
‏5- این طرف پایم است‏
‏6- آن طرف‎ ‎پایم است‏
‏7- بسته بسته جنس آوردم‏
‏8- به دست مادر سکینه سپردم‏
‏9- بچه‎ ‎عمویش آنها را غارت کرد‏
‏10- آنها را به روستای دایی اش برد‏
‏11- دیگر نمی‎ ‎روم
12- به قلعه
13- منظور از شاه همان پیر یا امامزاده می‎ ‎باشد‎.‎