کوتاه سخن " تئاتر کارگاهی "

کوتاه سخن " تئاتر کارگاهی "

میشود گفت که مقدمات آشنایی هنرمندان تئاتر ایران با تاتر تجربی یا کارگاهی از دهه ی چهل است . کارگاه نمایش در سال 1348 در قالب یکی از کارگاهای زیر مجموعه تلویزیون ملی آغاز به کار کرد در آن زمان تماس مستقیم و البته مقطعی هنرمندان نوگرای تئاتر ایران با بزرگان تئاتر تجربی  چون گروتفسکی، پیتر بروک  و آندره شرمان  هم  بنوعی شکل گیری چنین تئاتری را در ایران فراهم کرد. اما بعدها تنها  ارتباط  تئاتر ایران  با تئاتر تجربی در سایه ی کارگاهی عمدتاً تنها توسط جوانان و دانشجویان تئاتر مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت.

از آنجا که تئاتر کارگاهی رویکردی آزمایش محور و پژوهش محور به تئاتر است  که خود متاثر از تحول تاتر از قرن نوزدهم به بعد است  تحولی که مرزهای تئاتر جهان را تغییر داد  و انواع گوناگونی از تئاتر را پدید آورد  هنرمندان این رشته هم سالها عاشقانه  و متواضعانه در کارگاهها  و آزمایشگاهها ریاضت کشیدند  تا تحولات اجتماعی ، هنر تاتر را نیز همسو با تحول تاتر و جامعه متحول نمایند  واقعیت این است که هر اثر هنری به معنای دقیق کلمه یک تجربه است  و همه ی آدمها  هم بالقوه هنرمندند  اما خود تئاتر کارگاهی هم ،برای خود قواعد و ساختاری دارد که متاسفانه در کشور ما به جز معدود هنرمندانی که تعمقاً  به این مسئله می پردازند اغلب دچار سردرگمیها  و مشکلاتی  میشوند که بنوعی سطحی نگری بر این فرایند مهم نمایشی است .

بنابراین یادمان باشد که بیش از هر تجربه ای می بایست هدف از تجربه نمودن را مشخص نمائیم.‏
بدون این هدفمندی نمی توانیم توقع داشته باشیم که تجربه موفقی خواهیم داشت . تنها  از میان برداشتن معیارهای ساختاری تئاتر و خلق اثری مبهم  و نامفهوم را نمی توان به تئاتر کارگاهی نسبت داد  که نتوان با هیچ معیاری مورد سنجش قرار داد .

یکی دیگر از اشتباهاتی که در این حیطه ی نمایشی به چشم می آید  آنست که هنرمندان ما فکر می کنند که با ایجاد نمایشی عجیب و غریب  و درک ناشدنی دست به اثری کارگاهی زده اند حال آنکه کاملاً در اشتباهیم زیرا تئاتر کارگاهی  با بزرگانی همچون استانیلاوسکی ،گرو تفسکی ، بروک ، منوشکین ،باربا  و بسیاری دیگر از بزرگان  این رشته همواره در پی رسیدن به شیوه ها و راهکارهای جدید و حتی بسیار آسان یرای اصل ارتباط  و ارائه نگاهی  متفاوت جهت رسیدن به ارتباطی ساده و هدفمند با مخاطب خود بوده اند ، درست است که تئاتر کارگاهی کاملاً آزاد است اما یادمان باشد که این آزادی بایست در خدمت آزمودن شیوه های نو در اختیار قواعد تغییر یافته باشد ، نه بهانه ای برای حذف قواعد و بی قیدی توجیه ناپذیر  .

تئاتر کارگاهی  محل تلاش انسان های است  که در آن با استفاده از مظاهر والای انسانی در بالاترین سطح و در کوتاهترین زمان ممکن روح و جان مخاطب را در برمیگیرد.استفاده ای ساده و روان بدون قید و بندهای رایج، گاه ممکن است مخاطب تئاتر کارگاهی حتی یک یا چند نفر باشد و گاه ممکن است بدون تماشاگر و در حد یک تجربه اتفاق افتد اما همه و همه تجربه های متحول کننده عمدتاً دیر پاینده این مهم مانند کشاورزیست که با تکه های چوبی خاروخس های درون یک جوی آب را کنار میزند تا رود به مسیرش ادامه داده و همواره حیات را و زندگی را به ارمغان بیاورد .

تئاتر کارگاهی یعنی برداشتن فاصله های کلیشه ای رایج ، یعنی دوباره دیدن  و صد البته بهتر دیدن یعنی کاوش برای بهتر دیده شدن . یعنی محل تولید فکر نو و ایده ال هنرمند تئاتر کارگاهی طرح ها و اندیشه هایی را از جامعه اثر می ستاند، و با پلایش آن اثر بازیابی ساده بر جامعه اثر را منتقل می کند، امید است هنرمندان دیار ما نیز که هنر ناب را در خیزاب موجها و در کوشش بی امان طبل ها و آئین ها و در تلاش جاشوها در نبرد با موج و طوفان دیده و می بینید با بهره گیری از داشته ها غنی فرهنگی ، قومی و قبیله ای خود دراماتیزه نمودن آنها بکوشد و با بیانی جهانی و عام شمول مخاطب خود را با هر زبان و نژاد بیابد و با پرهیز از تقلید  و خورده فرهنگ های غیر خودی میراث های گرانبهای خود را در پرتو آفتاب تابان تئاتر شهر ی که محل الگو و اتکاست برای همگان به ارمغان بیاورد . به امید آنروز‏

 

سیدمحمدحسین سیدزاده