چگونگی نقد و بررسی فیلم

 
چگونگی نقد و بررسی فیلم

امیر کاویانپور ـ مسئول نشست های نقد و بررسی واحد فیلم  ‏

  فیلم کوتاه به فیلم هایی که به لحاظ زمانی به 90 دقیقه نمی رسند اطلاق می شود. «فیلمی کوتاه درباره ی کشتن» و «فیلمی کوتاه در باره ی عشق» هر دو ساخته کیشلوفسکی به ترتیب 85 و 87 دقیقه ای اند و فیلم کوتاه به حساب می آیند. اما ویژگی فیلم کوتاه کدام است؟

  در ایران این تصور وجود دارد که فیلم های کوتاه، فضایی مناسب برای تجربه ی کارگردان های تازه کار است، در حالی که فیلم های کوتاه، بدنه ی اصلی سینمای مستقل به حساب می آیند، سینمایی که فارغ از دغدغه های تجاری به دنبال شیوه ها و روش هایی برای گسترش زبان سینما است. واقعیت این است که فیلم های کوتاه در همه ی رسانه ها حضوری بی رقیب و قدرتمند دارند: از کلیپ های موسیقی تا تبلیغ ها و تیزرهای تلویزیونی. این عنوان (فیلم کوتاه) را می توان درباره ی تیزرهای فیلم های بلند نیز به کار برد. فیلم های کوتاه تبلیغاتی نامزدهای ریاست جمهوری نیز فیلم کوتاه محسوب می شوند. ‏

  در سال 88 فیلم های متعددی در کانون فیلم حوزه ی هنری بوشهر مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. ‏

  مهم ترین آثاراکران شده، جدا از فیلم های خارجی زبان و چند فیلم از جشنواره فیلم رویش، آثار فیلم سازان جوان استان بوشهر بود که در میان آنها فیلم سازانی از حوزه ی هنری استان بوشهر، دانشجویان دانشگاه آزاد بوشهر و انجمن سینمای جوان حضور داشتند.‏

  الف ـ فیلم های مستند: ‏

  بعضی از فیلم های کوتاه مستندی که نمایش داده شد عبارتند از: زندگی جایی دیگر است (کیانوش قنبری)، کوخت (رامتین بالف)، سایه (محسن نساوند)، ‏Fish‏ ‏eye‏ (محمود شهبازی) و یک فیلم از فرشته جغتایی با نام «چه سر سبز بود دره ی ما» از جشنواره رویش. ‏

  فیلم های مستندِ به نمایش درآمده دارای ویژگی های مشترکی هستند.‏

  کیانوش قنبری در فیلمش اشاره ای به بچه ای دارد که با دستفروشی روزگار می گذراند، بی آن که مشکلات او را ریشه یابی کند. «کوخت» ساخته مرادی بالف فیلمی مستند در باب از بین رفتن محیط زیست است، فیلمی که از هر پلانش رنج و مرارت کارگردان و گروه هویداست. «سایه» ی نساوند به پیرزنی معتاد و بی خانمان چشم دوخته، فیلمی نسبتاً جذاب با سوژه ای بسیار خوب. جدا از نقص های فنی که گاه و بیگاه در فیلم ها پیداست، سینمای مستند را باید سینمایی دانست که از پرداختن به قصه گریزان است، داستان یا قصه های دراماتیزه شده با ساختارها و میزانسن های نمایشی. تعاریف دیگری نیز وجود دارد. لیکن باید به این نکته پرداخت که در سینمای مستند ـ که قطعاً با فیلم مستند به مفهوم رسانه یی صرف اختلاف دارد ـ نگاه فیلم ساز به پدیده ی مورد بحث لحاظ می شود. مثلاً اگر نگاه قنبری یا نساوند و یا حتی بالف به پدیده ی مورد بحث وارد می شد، فیلم واجد ارزش دیگری بود. این نگاه هم باید در میزانسن طوری تنیده شده باشد که از قاب بیرون نزند.‏

  ب : فیلم های داستانی ‏

  فیلم های «همه چیز در پایان است» از مژده غضنفری، «دستور پخت یک قتل» از امید میرزایی.‏
‏  «همه چیز در پایان است» فیلم نامه ی خوبی دارد. بازی ها روان و راحت است اما داستان کامل نیست. آن دایره ی کاملی که باید به لحاظ دیداری تماشاگر را ارضا کند، دیده نمی شود، مثل آن که تماشاگر را منتظر بگذاریم. «دستور پخت یک قتل» اثر میرزایی فیلم کوتاه زیبایی است. 

اگر قبول کنیم تماشاگر در فیلم کوتاه باید غافلگیر شود، این یکی از آن فیلم هاست. فیلم براساس شوخی شکل می گیرد که توسط دوستانی طراحی می شود. در فیلم صحنه ای از قتل یک جوان نشان داده می شود که قرار است فرد مورد نظر را غافلگیر کند. در آخر درمی یابیم این شوخی مقدمه ای برجشن تولد فرد غافلگیر شده بوده است. ما هم با او شگفت زده می شویم. این احساس با میزانسن های سنجیده و دقیق توسط کارگران به خوبی القا می شود.

ولی هیچ گاه درک نشد چرا در صحنه ی اوج هیجان، بازیگران به جای گفتن دیالوگ، لب می زنند یا صدای شان قطع شده و شنیده نمی شود، آن هم در نقطه ی اوج فیلم. این مورد، تأثیر هیجان فیلم را کم کرده است. اثر تمپو که به مجموعه ی کنش ها و گفتگوهای یک اثر اطلاق می شود باعث افزایش هیجان می گردد. جای تأسف است که در صحنه ی مذکور گفتگوها شنیده نمی شود. به هر حال فیلم از نمره ی قابل قبولی برخوردار است.‏

  فیلم های دیگر:‏

  در این بخش فیلم های ‏Back‏ ‏Space‏ از مهدی دهقان، سینماتوگراف از امید میرزایی، انیمشین خانه ی کوچک (فیلمی از ژاپن) و ‏Geris‏ ‏Games‏ را می توان برشمرد. ‏

  Back‏ ‏Space‏ مشق خوبی از مهدی دهقان است. تا آخر فیلم معلق می مانیم چیزهایی که دیده می شود واقعی است یا نه. فیلم براساس یک موقعیت (تصادف) شکل می گیرد. می توان به آن نمره  قابل قبولی داد. ‏

  فیلم ‏Geris‏ ‏Games‏ فیلمی زیباست از سینمای خالص. خانه کوچک از دیگر فیلم های پخش شده بود که برنده ی اسکار فیلم کوتاه هم شده است، فیلمی است تأثیرگذار در باب انسان ها و خاطرات شان. مثل آن بود که نسخه ی کوتاه شده ی «سینما پارادیزو» ساخته ی تورناتوره را در 11 دقیقه شاهد باشید. ‏

  فیلم سازان ما همچنان باید مشق کنند، بنویسند و از داستان های اطراف شان الهام بگیرند. ما باید داستان خود را بگوییم و هیچ کس به خاطر شنیدن داستان های دیگران به سمت آثار ما ترغیب نخواهد شد.  به امید آینده ی بهتر. ‏