مقامهای موسیقی بوشهر

‎«‎بنام خدا»‏
  
  مقامهای موسیقی بوشهر

 

محقق‎ : ‎محسن حیدریه
‎    ‎

  این مطلب نگاهی دارد به مقامهای موسیقی که در این مقال به‎  ‎دو مقام مذهبی شاد اشاره می کنیم‎ :

‎‏  1- مولودی: در بوشهر و اطراف آن در اعیاد‎ ‎مذهبی و سالروز تولد ائمه اطهار یک نوع موسیقی اجرا می شده که به آن مولودی می‎ ‎گویند. همانطور که از اسمش پیداست مولودی یعنی تولد و موسیقی مختص تولد بزرگان دین‎ ‎می باشد‎.

  ‎مقام مولودی معمولا با ساز نی انبان به همراهی داریه و یا دمام‎ ‎نواخته می شود و نوازندگان در حین اجرا حرکاتی موزون انجام می دهند. به مقام مولودی‏‎ ‎بعضی ها عربی نیز می گویند چون ریتم آن عربی است. بعضی ها معتقدند که مقام مولودی‎ ‎از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس وارد موسیقی بوشهر شده و بعید نیست؛ شاید چنین‎ ‎چیزی درست باشد. چون از قدیم الایام تاکنون مردم بوشهر برای کار و تجارت به کشورهای‎ ‎عربی سفر می کردند و خواه ناخواه حاصل این عمل جدا از کار و تجارت، بر موسیقی و‎ ‎فرهنگ یکدیگر نیز تاثیراتی وارد می شود.‏

  در بوشهر مقام مولودی مدتها بود که‎ ‎فراموش شده بود و حتی نوازنده های موسیقی نیز از مولودی اطلاع چندانی نداشته تا‎ ‎اینکه حدودا سال 1369 هـ.ش بود که آقای احمد علیشرفی- که از پیشکسوتان نوازنده نی‎ ‎انبان و نی جفتی می باشد- مقامئ مولودی را در جشنواره های سراسری اجرا نمود و کاست‎ ‎آن نیز وارد بازار شده و راستی اگر علیشرفی نبود که این مقام را اجرا کند، هنوز هم‎ ‎مقام مولودی در بستر فراموشی به سر می برد و جا دارد که به آقای احمد علیشرفی دس‎ ‎مریضاد بگوییم.‏

  یک مقام مولودی نیز که از مقام های موسیقی بوشهر محسوب می‎ ‎شود، در مساجد و حسینیه ها اجرا می شود و ذاکر، آن را پای منبر می خواند و حاضرین‎ ‎به آن پاسخ می دهند و همسرایی می کنند که به آن مولود نبی می گویند. مولود نبی‎ ‎موسیقی ویژه تولد حضرت محمد(ص) و ائمه اطهار می باشد. این مقام در بوشهر در مراسم‎ ‎پامنبری اجرا می شود و با آن سازی زده می شود و حاضرین علاوه بر اینکه با ذاکر‎ ‎همخوانی می کنند، با ریتم آن دست موزون می زنند:‏
  
صلّم صلّ (2)‏
علی‎ ‎رسول ا‎...
‎صلّم صلّ علی محمد
صلّم صلّ
علی نبی ا‎...
‎صلّم صلّ علی‎ ‎محمد
صلّم صلّ
علی خلیل ا‎...
‎صلّم صلّ علی محمد
صلّم صلّ
حبیب‎ ‎ا‎...
‎صلّم صلّ علی محمد
صلّم صلّ
امیر ا‎...
‎صلّم صلّ علی محمد
  
  و پس از این ذاکر به همراه حاضرین می خواند‎:
  ‎الف صلوه و سلام و علیک یا‎ ‎رسول ا... محمد بر جمالش
  بر کمالش بر محمّد صلوات و همه صلوات می فرستند
  و بلافاصله مولودی قبلی تکرار می شود و یا ذاکر مولودی را عوض می‎ ‎کند‎:

‎صلّمو
حاضرین پاسخ می دهند‎ ‎

صلّینا
علی‎ ‎النبی

شیر خدا

ماشاءا‎...‎

علی الحسن

علی الحسین

و دوباره الف صلوه‎ ...‎

‎ 
 
‎‏2- یزله: در یزله‎ ‎که از مقام های موسیقی بوشهر محسوب می شود و از آهنگ هایی است که یزله خوان می‎ ‎خواند و یزله گران قطعه ی مشخص پاسخ می دهند، شروع آن با ذکر نام خدا و رسول او‎ ‎شروع می شود:‏

  و صل علی النبی               حاضرین می گویند    یا هو‏
  یزله گر: علی و یا علی        حاضرین می گویند    علی

شیر دلاوری
شافع‎ ‎محشری
قامت حیدری
دوماد پیامبری
علی بگو تو
تا در نمونی
هر کی نگه‎ ‎علی
آشش بشه شور
راهش بشه دور
اوش بشه شور
علی و یا علی
‎  
  ‎و یزله خوان، یزله را عوض‎ ‎نموده و دوباره در مدح حضرت علی(ع) می خواند:‏‏
  
مرد مردانه
یزله گران‎ ‎جواب می دهند
یا علی مدد
شیر یزدانه
یا علی مدد
آقای‎ ‎خوبانه
یا علی مدد
مرد‎ ‎میدانه
یا علی مدد
باب‎ ‎یتیمانه
یا علی مدد