مصاحبه با " حسن فخاری "

مصاحبه با " حسن فخاری "

 

1- شما را همه با عنوان یک تعزیه گردان می شناسند شغل شما چیست؟
حسن فخاری هستم و شغل بنده معلمی است.

2- کجا بدنیا آمدید؟
روستای درودگاه البته دورودگاه هم گفته می شود.

3- درودگاه یعنی چه؟
سلامگاه، محل سلام شاید به دلیل اینکه مرقد مطهر امام زاده قطب الدین حیدر از فرزندان امام موسی بن جعفر(ع) در این روستا می باشد.
دورودگاه هم گفته می شود چون در کنار این روستا دو رودخانه گذر می کند ، رودخانه دالکی در شرق روستا و رودخانه شاپور از غرب روستا عبور می کند و از پیوند این دو رودخانه در جنوب غربی در کنار روستا ، رودخانه حله را تشکیل می دهد.

4- این روستا ریشه و پیشینه تاریخی هم دارد؟
بله در نخلستان سر به فلک کشیده این روستا محلی است بنام بردک سیاه و در کاوشگری های باستانی ستونها و سرستونهایی مربوط به دوره هخامنشیان که علائم کاخ بزرگی است بدست آمده و نشان می دهد این منطقه همیشه آبادی داشته از طرف دیگر طبق مشاهدات و مدارک موجود این روستا دارای پیشینه ای با سوابق بسیار درخشان است. حسینیه اعظم روستای فعلی مربوط به سال 1290 هجری قمری است. کسانی قبل از این هم در همین محدوده با همین نام زندگی می کردند بنام خِشَمِ کهنه که تل خاکی بعنوان جا ی حسینیه در کنار نخلستان مشهود است.‏

قبل از آن هم بنام علی محمد خانی، حاجی آقایی – بیرمی محل سکنی بوده است و به دلیل زهی بودن زمین و رطوبت بیش از حد منطقه که باعث تخریب خانه ها می شده مجبور بوده اند محل خود را تغییر بدهند. الان در آن نواحی که همه نخلستان است، جا ی حسینیه نخلستانی است که متعلق( وقف مراسم عزا داری ) به امام حسین (ع) است. البته جای بسیار خوشبختی است . که تولیت و خادمی ابا عبدالله همه نیاکان حقیر بوده اند.

5- با توجه به این قدمتی که شما گفتید عمر برگزاری مراسم عزاداری و آیینهای سوگ چقدر است؟
به قدمت و عمر روستا . زیرا وقتی همه مکانهای ذکر شده دارای حسینیه بوده اند و از آنجا که حسینیه محل عزاداری است ، پس بدون اغراق باید بیش از 350 سال عمر مراسم سوگ و عزای ابا عبدالله در این روستا باشد.

6- این روستا از کی تعزیه داشته؟
پدرم و آنهایی که خیلی مسن هستند چنین می گویند که در سالهای دور چند نفر بوده اند بنام آقای عبدالحمید خادمی ، ذاکر ، عزیز و چند نفر دیگر همگی از فسا، شیراز و جهرم که یک گروه تعزیه خوانی بوند و هر سال بصورت مستعمر به درودگاه می آمدند و کلیه مراسم تعزیه نیز در این حسینیه برپا می شده  البته در روستاهای مجاور هم می رفتند ولی استراحتگاه آنها در همین مکان حسینه درودگاه بوده است.

ماه محرم و صفر دو ماه تمام به تعزیه خوانی می پرداختند و مردم هم درحد وسع خود به آنها کمک می کردند که بیشترین کمک مردمی خرما بوده است. البته آخرین سالی که تعزیه توسط آنها برگزار شده طبق نسخ خطی آنها مربوط به سال 1337 است. از این تاریخ به بعد توسط خود مردم تعزیه خوانی برگزار شده است.

7- خود شما چگونه به این آیین علاقمند شدید؟
چون از کودکی با این مراسم بزرگ شدم در کنار آنها رشد کرده ام , زندگی من در میان عزاداران       ابا عبدالله بوده گهواره من در کنار حسینیه بوده خانه ما جزیی از حسینیه بوده و هست. طبیعی است که علاقمندی من از زمان کودکی است.

8- شما تعزیه خوانی را با شبیه خوانی آغاز کردید یا از همان اول تعزیه گردان هم بودید؟
اول شبیه طفلان می خواندم بعد کم کم دیگران و حالا که تعزیه گردان و شبیه شمر می خوانم .

9- تکنیک ها و شیوه های تعزیه گردانی را از که آموختید؟
سوال سختی است ولی علاقمندی من به مطالعه و تحقیق و نوشتن و خصوصا نقاشی که رشته تخصصی بنده بوده خیلی کمک کرده تا مطالعاتی که می کنم تصاویری از آن میدان را در ذهنم به تصویر بکشم البته بسیار در کنار مردان بزرگی نشسته ام و خوشه چینی کرده ام  تا وقتی که طرح تعزیه به شکل نو به ذهنم رسید. کلمه به کلمه با براداران بزرگی مشورت می کردم راهنمایی می خواستم . از جمله در زمینه تاریخی از براداران عزیزم حضرت حجت الاسلام حاج حسین رزمجو و برادر بزرگوارش حجت الاسلام حاج احمد رزمجو و همچنین در زمینه اشعار تعزیه از برادر عزیزم شاعر عاشورایی و چهره شناخته شده استان آقای حسین دارند خیلی بهره برده ام.‏

‏10- تا آنجا که من اطلاع دارم شما نسخه های تعزیه را به روایت خودتان از منظره نمایشی نوشته اید کی متوجه شدید که تعزیه نیاز به این تغییرات دارد؟
از زمان شکل گیری عزاداری و تعزیه خوانی از دوران آل بویه تا عهد ناصری دارای اوج و فرودهایی بوده. امروز نسل جوان و تحصیل کرده به دنبال دو مطلب اساسی هستند یکی تاریخی و عقلی یکی هم زیباشناسی.
در تعزیه علی اکبر چنین آمده است (خطاب به ام لیلا مادر خود)

تو دادی شرح حال خود سراسر     زمانی گوش ده بر عرض اکبر
تو فرمودی درختان غنچه کرده     توفرمودی که گلها خنده کرده
نفرمودی که بابایم غریب است    ز بهر روی یاران بی نصیب است
تو میدانی که عباس عمویم    دو دستش شد جدا از پیش رویم
تو میدانی که قاسم کشته گردید    بخاک و خون تنش آغشته گردید.

امروز جوانان ما اهل مطالعه و دقت نظر هستند. با خود حتماً خواهند گفت که علی اکبر اولین جوان هاشمی است که لباس رزم می پوشد و پا به میدان می گذارد او اولین شهدای بنی هاشم است چگونه می شود که قاسم خود هاشمی است فرزند امام مجتبی (ع)هست یا اباالفضل العباس قبل از علی اکبر شهید شده باشد. البته اینگونه اشعار فراوان است که مجالی برای بحث نیست و مجبور هستم صرف نظر کنم از طرف دیگر نیز نوع اجرایی است. بسیار دیده شده که در مجلس علی اکبر یا قاسم و ............ کسی که سابقه اجرای بیشتری دارد و پیر است باید نقش اصلی را به او بسپارند. نقش قاسم را کسی اجرا می کند که در روز عاشورا نقش امام به او سپرده می شود و این مطلب را جوان امروز نمی تواند قبول کند دوست دارد نقش ها نسبت به سن و سال بازیگرتناسب داشته باشد. و یا نوع اجرا که بسیار هم وجود دارد . وقتی که از بنی هاشم قرار است شهید بشود فوراً فرشی را روی زمین می اندازند کسی که نقش امام و هر نقشی دیگر فورا می رود روی آن فرش می خوابد و شمر بعداً می رود تا اینکه او را شهید کند.‏
من فکر می کنم که باید از حالت تصنعی در آورده شود خودمان را به واقعیت نزدیک کنیم چه از منظر متن و چه از شیوه اجرا و حتی لباس و ابزار در تعزیه.

11- مختصراً بگویید نسخه ها را براساس چه ایده ای بازنویسی کرده اید؟
که تعزیه را با واقعیت نزدیک کنم.

12- از آنچه انجام داده اید راضی هستید؟ ‏
می دانم که هنوز اشکالاتی وجود دارد ولی نیاز به کمک و حمایت بیشتری دارم البته وقتی جمعیتی نزدیک به 000/20 نفر را در روز عاشورا مشاهده می کنم یا بعد از تعزیه در میان عاشقان ابا عبدالله که با چهره اشک آلود اظهار لطف می کنند راضی هستم و امید به رضایت حضرت باری تعالی و امام زمان (عج) دارم.

13- آن متون جدیدی که خودتان نوشته اید به همت نشر سوره مهر منتشر کرده اید؟‏
در سال 84 دومین جشنواره ماه در بوشهر برگزار شد بنده هم از هئیت ثارالله حسینیه اعظم روستای درودگاه متن نمایشی بنام خطبه خون که نمایش تعزیه گونه یکی از مجالس تعزیه کتاب رهگذر عشق است شرکت دادم پس از بازخوانی و بازبینی هیات محترم داوران در جشنواره فوق الذکر راه پیدا کرد. هیات داوران جناب آقای استاد نصرالله قادری و استاد حسین شوندی از تهران و جناب آقای حسین دهقانی از بوشهر بودند. الحمدالله برای اولین بار گروهی که اصلا سالن نمایش را ندیده و هیچ تمرینی در سالن نداشته تنها با گچ نقشه یک سالن و سن تئاتر را روی زمین حیاط حسینیه خط کشی کردم و دوستان براساس این خط کشی تمرین می کردند. الحمدالله اجرا خیلی موفقیت آمیز بود و 4 دیپلم افتخار کسب شده و آقای نصرالله قادری پیشنهاد چاپ این مجموعه را دادند که من بسیار تشکر می کنم از ایشان و همکاران محترمشان در حوزه هنری تهران و همچنین آقای حاج فرید میرشکار که یک تمرین در سالن قبل از اجراء با ما داشتند.

14- در مجالس تعزیه چه نقشی را می خوانید؟
من در روز عاشورا نقش شمر بن ذی الجوشن را می خوانم و در خطبه خون نقش یزید بن معاویه را ایفا می کنم.

15- نکته جالبی است شما تنها شمری هستید که این همه به اهلبیت خدمت کرده چون بیشتر تعزیه گردانان نقش های اولیاء را می خوانند؟
کار بسیار سختی است. برخلاف آب شنا کردن. برخلاف ایده خود صحبت کردن، برخلاف اشک ها و نامه ها خنده سر دادن. ولی به عشق اهل بیت اینکار را می کنم و الحمدالله نتیجه گرفته ام.

16- در درودگاه چه مجالسی از تعزیه برگزار می شود؟‏
الحمدالله همه مجالس. عرض کنم که خدارحمت کند مرحوم حاج عباس رازه را ایشان وقتی از منطقه تنگستان جهت اقامت روستای درودگاه را برگزید با تعزیه خوانان که قبلاً توضیح دادم آشنا شد و مجالس تعزیه را از آنها خریداری کردند و کم کم خود بانی تعزیه در منزل شخصی خود شدند.
و هم اکنون نیز فرزندان آنها حاج علی، محمد، حسین، غلامرضا و خلیل رازه به کمک دوستان دیگر عصرهای محرم مجالس قاسم، علی اکبر ، حر،  اباالفضل و صبح روز عاشورا مجلس امام را می خوانند تعزیه دیگر هم دارند که گاهاً خوانده می شود ولی هیات ثارالله حسینیه اعظم در ایام محرم بعد از ظهر عاشورا «کاروان شهادت »به نویسندگی و معینی البکاء بنده خوانده می شود.  شب یازدهم شام غریبان «شبهای بی ستاره» و شب سیزدهم نمایشنامه «دشتی پر از ستاره» اجرا می شود.
در ایام اربعین «خطبه خون » که شامل شهادت حضرت رقیه (س) خطبه حضرت زینب (س) و خطبه امام زین العابدین (ع)خوانده می شود، جنگ احد نیز اجراء می شود و در روز 28 صفر تعزیه امام حسن(ع) و همچنین قیام مختار نیز اجراء می گردد. در ایام فاطمیه نمایشنامه «یاس کبود» اجراء می گردد و روز 21 رمضان تعزیه «شهادت حضرت علی (ع) »اجراء می شود.‏

‏17- مکان برگزاری تعزیه شما کجاست؟
بعد از ظهر عاشورا در کنار امام زاده قطب الدین حیدر تعزیه کاروان شهادت و مابقی تعزیه ها در حسینیه که دارای یک سن بسیار خوب ( 12 متر طول و به عمق 10 متر) می باشد ، مجهز به پرده و با وسایل بسیار ابتدایی نور پرداز  شده و انواع و اقسام نورها با ابتکار دوستانمان طراحی و اجراء می کنیم.

18- علاقه مندی شما به هنر نمایشی چقدر به فعالیتهای شما در تعزیه کمک کرده؟
خیلی زیاد، چون تعزیه خود نمایش است گفتار جزء ارکان نمایش است ، حر کت و میزانسن از اجزاء نمایشمی باشند طراحی لباس نیز همینطور و تعزیه جدا از اینها نیست.

19- ویژگیهای عمده تعزیه شما چیست؟
استفاده از فضای موجود، استفاده از ابزار و وسایل مربوط به تعزیه، حرکتها و ریتم ها، و نقش آفرینی بازیگران، یعنی رقیه دختر خردسالی است، زینب زنی است که اجراء می کند.
آسیه با پوشش یک زن عرب و نقاب و دستکش. البته نه اینکه چون اولیاء خوانی می کند باید مثل مردها اشعار را بخواند، بلکه بصورت دکلمه که رعایت مسائل اسلامی بشود و حس گرفتن بازیگرها، مثلا کسی که نقش ابالفضل را اجراء می کند نهایت قدرت را در اندام او مشاهده می کنی، جولان دادن و میدان داری.
و همچنین نقش قاسمرا یک نوجوان 12 یا 13 ساله اجراء می کند، معصومیت در لحن و گفتار ایشان، و همچنین خشونت شمر و میدان داری کردن وتاخت با اسب که شور و هیجان به تعزیه می دهد. یا آتش زدن خیام حرم، که صحنه ها وصف ناشدنی دارد درست همزمان با غروب و پایان تعزیه که ذهن بیننده به سمت و سوی کربلا در آن ساعت و موقع روز می افتد.

20- کدام بخش از تعزیه بیشتر شما را تحت تاثیر قرار می دهد؟
 هر لحظه ای از تعزیه خون خاصی خود را دارد ولی شهادت علی اصغر و دفن وی توسط امام مرا بارها بی تاب کرده که بعضی از موقع پا در رکاب بالای اسب نتوانستم استقامت کنم پایین آمدم و گریستم .‏

‏21- شما با نوآوری در مجالستعزیه مخالفید یا موافق؟
بسیار موافقم و شاید شروع کننده آن باشم در استان و حتی کشور .‏

‏22- سخن پایانی؟
من تشکر می کنم از شما و از هم دست اندر کاران و آرزوی توفیق و سعادت برای شما دارم. انشاء الله که امام حسین (ع)  از ما راضی و خشنود شود.
‏