قیام میرمهنّا

 

قیام میرمهنّا

نوشته ی : دکتر سید جعفر حمیدی

کریم خان در نواحی ساحلی قدرتی نداشت و در مناطق مرکزی و قسمت های داخلی کشور مشغول و در شمال درگیر جنگ بود .بنابراین در جنوب هلندی هااز یک سو، حکام محلی از یک سو و میرمهنّا  از سویی دیگر به زد و خورد و ایجاد هرج و مرج مشغول بودند. چنان که ویلم فلور نوشته است(میرمهنّا از سال 1759 تهاجمات خود را آغاز کرد ابتدا با «تازیان»که در پیرامون رود بصره می زیستند به جنگ پرداخت .کشتی های هلندیان و تجار محلی را در نزدیکی خارگ و گناوه تعقیب کرد.

با حاکم گناوه –قاید حیدر-  به جنگ پرداخت و گناوه را در محاصره گرفت .هلندیان نیز به تعقیب کشتی ها و گالیوات های میرمهنّا پرداختند و دو کشتی او را متصرف شدند. فان کنیپ هاوزن با دادن رشوه و انعام به حکام محلی آنان را علیه میرمهنّا تحریک می کرد و مدیران واک در باتاویا از این کار وی ناراضی بودند. در همین زمان فان کنیپ هاوزن تقاضا کرد جانشینی برای وی تعیین شود و در سال 1759 به «باتاویا»بازگشت.«وان درهولست» معاون پیشین او به جانشینی انتخاب شدو در دسامبر 1759 به خارگ آمد. او می خواست که تکلیف خود را با میرمهنّا معین کند. در 29 دسامبر 1759 میرمهنّا به گناوه حمله کرد .

هلندیان به قاید حیدر یاری دادند و میرمهنّا در 15 ژانویه 1760 از محاصره گناوه دست کشید. در اوت 1760 حاکم بوشهر  و همه حاکمان دشتستان نیروهای نیروهای خود را علیه بندرریگ بسیج کردند اما به واسطه اختلافات بین خودشان به گناوه و بندرریگ نرسیده بازگشتند. آن گاه سران دشتستان  از دست تاراجگری های میرمهنّا به کریم خان شکایت کردند. کریم خان که اینک بخش اعظم ایران را در دست داشت و از بخت خوش، کرمان نیز نصیبش گردید، فرصت داشت که به مساله جنوب بپردازد، پس سپاهی را به سرکردگی ولی خان به سوی بندر ریگ فرستاد . این سپاه به همراه سپاهیان اعزامی محلی، بندر ریگ را محاصره کردند، اما به کشته شدن ولی خان در 25 ژانویه شکست خوردند و باقرخان یکی دیگر از سرداراین کریم خان فرماندهی سپاهیان را به عهده گرفت  که او هم 10 فوریه در شبیخون شبانه میرمهنّا غافلگیر شد و شکست خورد و عقب نشینی نمود. میرمهنّا توانست بر سپاه سام خان که در 18 مارس رسیده بودند پیروز شود . همچنین با حاکم قدرتمند دشتستان یعنی رئیس مدثر(‏Mudassar‏) که به یاری سام خان امده بود طرح دوستی ریخت.‏

سام خان به کازرون گریخت و منتظر فرمان ها تازه کریم  خان ماند. در این  درگیری ها، میرمهنّا قسمتی از سپاهیان خود را از دست داد اما بی فوت وقت به تقویت نیروهای خود پرداخت . قاید حیدر و یارانش گناوه را ترک کردند و مدت سه سال نتوانستند محصولی از زمین های گناوه بردارند. قاید حیدر با خانواده خود به خارگ رفت  و به هلندیان پناهنده شد . کریم خان سپاهی علیه میرمهنّا و نماینده ای باخلعتی برای وان درهولست به خارگ فرستاد  تا از او بخواهد که از طرف دریا، بندر ریگ را محاصره کند. وان در هولست با این کار موافقت کرد و انعامی به ارزش 113748 فلورین برای کریم خان فرستاد. شورای عالی هلند، با محاصره بندر ریگ و یاری دادن به کریم خان  مخالفت نمود. شورا همچنین به وان در هولست اندرز داد که بی طرفی اکید در پیش گیرد.‏

در سال های 61-1760 نه تنها میرمهنّا در سواحل خلیج فارس،قد علم کرده بود تمام  نواحی خلیج فارس در آشوب جنگ های محلی می سوخت. از طرفی بین شیخ سلمان از قبیله بنی کعب  و شیخ سعدون  و حاکم بوشهر بر سر مالکیت بحرین جنگ شدید بود که حوادث مخوفی را به دنبال داشت. از سوی دیگر در بخش خاوری خلیج فارس امام مسقط  به یاری تازیان هوله (حوله) چارک، ملاعلی شاه را که از تازیان قواسم جلفاری یاری می گرفت، از جزیره هرمز بیرون راند .ملاعلی شاه پس از شکست به دژ لافت در جزیره قشم گریخت و از سوی مخالفان در محاصره قرار گرفت.‏

میرمهنّا نیز تاراجگری های خود را از سر گرفت  و کاروان های بین راه بوشهر-شیراز را غارت کرد و صاحب ثروت هنگفتی شد. شیخ سعدون بوشهری به واسطه درگیری با شیخ سلمان فرصت جنگ با میرمهنّا را نداشت. سران دشتستان هم در این کار مداخله نمی کردند .کریم خان هم در این باره اقدامی نکرد، هر چند شایع بود که در شیراز سپاهی برای مقابله با میرمهنّا فراهم ساخته است. میرمهنّا در سپتامبر 1761 کوشید تا با اعزام کشتی های خود به سوی دریا حوزه  قدرت خود را گسترش دهد این کشتی ها ، دو فروند کشتی غیر مسلح را از بوشهر تصرف کرده با خود آوردند.یکی دیگر از موفقیت های میرمهنّا غلبه او بر حاکم بندر دیلم  بود. این حاکم چندی بنا به خواست شیخ سلمان به خارگ پناهنده شده بود.    ‏