فرهنگ چیست؟

فرهنگ چیست؟

مسعود عرب زاده

از مفهوم فرهنگ تعاریف متعددی به عمل آمده است. فرهنگ در زبان فارسی، به معنای ادب، تربیت، علم و دانش و مجموعه آداب و رسوم آمده است. در لغت عربی با کلمه (الثقاضه) بیان می شود که به معنای «اپیروزی» تیزهوشی و مهارت بوده و معنای استعداد فراگیری علوم و صنایع و ادبیات به کار رفته است.‏

ادوارد تایلور انسان شناس انگلیسی در سال 1871 نخستین تعریف رسمی از فرهنگ را بدین شرح ارائه داده است: فرهنگ یا تمدن کلیت درهم تافته ایست، شامل دانش، دین، هنر، قانون، اخلاقیات، آداب و رسوم و هرگونه توانائی و عاداتی که آدمی همچون عضوی از جامعه بدست می آورد
فرهنگ بیانگر شخصیت و هویت ملی یک کشور، دستاورد معرفتی و فنی انسان و همه جوامع است.‏

ما نباید فرهنگ را در یک فرد جستجو کنیم، بلکه در گسترش هر چه بیشتر دیدگاهمان، سرِآخر ناچار به این نتیجه می رسیم که فرهنگ را باید در الگوی جامعه به صورت یک کل جستجو کرد فرهنگ به مثابه چیزی که باید با تلاشی آگاهانه به آن دست یافت، معنایی نسبتاً قابل درک به خود می گیرد
فرهنگ آن امر معنوی است که از بطن و عمق توده مردم برخاسته باشد و راه زندگی و معیشیت و رفتار خاصی را به وجود آورد که مایه آسایش روحی و معنوی مردم از جهت وجدان و تعلق به باورهای فوق طبیعی و روابط انسانها با یکدیگر در امور خانوادگی و اجتماعی و معاملات اقتصادی و روابط ایشان با قدرت های حاکم باشد.‏

امروزه تعریف از فرهنگ به عنوان شیوه زندگی بشر امری پذیرفته شده است و توجه اندیشمندان و صاحب نظران بیشتر به جوانب دیگر این موضوع از جمله جنبه های عینی و ملموس این مفهوم جلب شده است.‏

فرهنگ یک قوم در وجوه مختلف زندگی آنان از قبیل صنعت، اقتصاد، مدیریت، شهرسازی، معماری و هنر، تجلی می کند و به منزله روحی است که در کالبد تمدن آن قوم جریان دارد. از طرف دیگر فرهنگ چون عامل هویت دهی رفتارها و تعاملات فردی و اجتماعی انسان و جوامع می باشد؛ بدون توجه به جهات ارزشی و فکری عبارت خواهد بود از : شیوه ی زندگی برخاسته از اندیشه (عقل نظری) و نظام ارزشی (عقل عملی)‏

وراثت فرهنگی :‌وراثت فرهنگی،به انتقال ارزش ها، اندیشه ها، آرمان ها،‌سنَت ها و اخلاق از نسلی به نسل دیگر گفته می شود. برای این وراثت، قوانین و اصولی است به چنان که در گیاهان و انسان ها نیز چنین است.‏

به موجب این قوانین، فرهنگ از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود و نسل جدید حیاتش را از جایی آغاز می کند که نسل قدیم بدان جا ختم کرده است.‏

توسعه فرهنگی:‌‏

در توسعه فرهنگی، حفظ حاملان فرهنگی مانند لباس، کتاب، معماری، فیلم و عکاسی، مطبوعات، برنامه سمعی بصری، موسیقی و... در ابعاد منطقه ای و ملَی برای حفظ هویت جمعی ضرورت دارد.‏
صنایع فرهنگی مطمئن ترین ضامن توسعه فرهنگی مستقل است، چرا که هویت فرهنگی را تقویت می کند و قوه خلاقیت و آگاهی مردم را نسبت به میراث فرهنگی افزایش می دهد.‏

دین:‌‏

دین نیز یکی دیگر از مهمترین عناصر فرهنگ بومی و ملی ایرانیان محسوب می شود.‏
دین ملی، دینی است که در یک کشور عمومیت داشته و رایج است که در ایران «اسلام» می باشد. به نظر می رسد،که دین اسلام یک عنصر و یک جذابیت پذیرفته شده دارد که خیلی سریع به بخشی از هویت و فرهنگ بومی اکثریت ایرانیان تبدیل گردیه است.‏

راههای توسعه فرهنگ دینی:‏

وسایل و ابزارهای مختلفی در امر تبلیغات دینی و اجتماعی می تواند مورد استفاده قرار گیرد که یکی از آنها کارهای هنری است.‏

حضور هنرها در هر فرهنگی، گواهی بر این واقعیت است که انسان همواره نیاز به کاوش کردن امکانات زیباشناسی و به دست آوردن خشنودی و رضایت و نیز بینشی از این طریق داشته اند.‏

ارتباط میان فرهنگ و هنر با توجه که سازه های اساسی فرهنگ هستند، می توان چنین صورت بندی کرد که هنر و ادب چون از مقوله آفرینش اند و آفرینش، جولانگاه اندیشه آزاد است، پس آزادی اندیشه مایه تعالی و بهبود کیفیت زندگی یعنی فرهنگ است.‏

هنر کوششی است برای خلق زیبایی، برای اینکه در مجاورت عالم واقعی، عالمی مملو از نقش ها و احساسات بی شائبه، خلق گردد. هنر شکننده سده های است که میان آدمیان و ملل بوجود آمده و قادر است روزی همه را متحد کرده و کمک موثری برای تشکیل یک تمدن هماهنگ باشد.‏

تبادل فرهنگی نیاز مبرم جامعه

در آگوست 1945، متن پیش نویس اساسنامه سازمان «یونسکو» برای تبادل فرهنگی منتشر شد.‏
‏1 توسعه و ابقاء تفاهم و شناخت زندگی و فرهنگ، هنرها، علوم انسانی و علوم پایه ی ملل روی زمین، به مثابه زیر بنایی برای ایجاد یک سازمان مفید بین المللی و صلح جهانی

‏2- همکاری در جهت گسترش و قرار دادن تمامی دانش و فرهنگ جهانی در دسترس همه ی ملت ها به منظور رفع نیازهای مشترک انسانی، و تضمین کمک به برقراری ثبات اقتصادی، امنیت سیاسی

اگر تعاریفی اشاره شد که در یک جامعه در خصوص فرهنگ و هنر خصوصاً کشورهای اسلامی اهمیت داده نشود

امت اسلامی که ریشه دارترین امت در تاریخ و دارای تمدن، اصالت و عمق است به بوته ای تبدیل خواهد شد بی ریشه، و از درختی که ریشه اش ثابت و شاخه اش در آسمان است به علف های هرزه تبدیل شده و به نابودی کشیده می شود.‏

مقام معظم رهبری می فرماید:‌«مسئله فرهنگ را باید مسئله اول این کشور به حساب آورد و بدون تردید با پشتیبانی و تقویت بنیه های فرهنگی پیشرفت این کشور در تمام زمینه های تضمین خواهد شد.‏

قضاوت تاریخ درباره ی یک ملت بر اساس تاثیری است که بر فرهنگ ملت های دیگر که همزمان با آن در حال شکوفایی بوده گذاشته است و بر اساس تاثیرش به فرهنگ هایی است که بعدها بوجود می آید.‏

پس با تقویت مادی و معنوی هنرمندان و دستگاه های اجرایی در این رابطه تلاش مضاعف برای صادرات هنر بومی و دینی خود به تمام نقاط جهان داشته باشیم.‏

 

منابع و ماخذ:‏
‏1 - فصلنامه تئاتر، ویژه پژوهش های تئاتر
‏2 - بازخوانی قدرت نرم- با تاکید بر فرهنگ ایرانی- اسلامی- قدرت نرم- سرمایه اجتماعی‏
‏3- تی.اس.الیوت. درباره ی فرهنگ- ترجمه حمید شاهرخ‏
‏4- روزنامه اطلاعات- زریاب خویی عباس
‏5- دنیای اسلام و تهاجم فرهنگی غرب- ترجمه: متقی نقی‏
‏6- تی. اس. الیوت. درباره ی فرهنگ، ترجمه ی حمید شاهرخ
‏7- دنیای اسلام و تهاجم فرهنگ غرب- ترجمه- متقی نقی‏
‏  ‏