شهید رئیسعلی دلواری

زندگی و مبارزات شهید رئیسعلی دلواری

 

مردم مبارز بوشهر دشتی دشتستان و تنگستان از دیر باز در راستای‎ ‎پاسداری از مرزهای میهن اسلامی در برابر هر گونه تجاوز و اشغال بیگانگان از خود‎ ‎مقاومت و ایستادکی نشان داده وهمواره کوشیده اند تا با جانبازی و فداکاری کیان‎ ‎ایران اسلامی را حفظ کنند. دولت بریتانیا از دهها سال پیش در بوشهر حضور استعماری‎ ‎داشته و دستکم از زمان کریم خان زند رسما" در این شهر دفتر نمایندگی وبعدها‎ ‎قنسولگری دایر کرده است. در چند سده اخیر مردم این خطه چندین بار به مصاف متجاوزان‎ ‎انگلیسی رفته و هر بار حماسه آفریده اند در سال 1254 ه.ق. / 1838 م ، 500 نفر از‎ ‎نیروهای ارتش بریتانبا با چندین فروند کشتی به خارگ و بوشهر یورش بردند که با‎ ‎مقاومت مردم بوشهر و تنگستان مجبور به عقب نشینی شدند. رهبر مذهبی این قیام و‎ ‎مقاومت مردمی مرحوم شیخ حسن آل عصفور بود در سال 1273 ه.ق/ 1856 نیز انگلیسی های‏‎ ‎متجاوز بار دیگر با ده ها فروند قایق و کشتی جنگی و هزاران نفر سرباز مسلح به خارگ‎ ‎و بوشهر حمله ور شدند این باز نیز با سد استوار ایستادگی مردم مراجه گشتند.

در‎ ‎نبردی که در قلعه تهمنی اتفاق افتاد صدها نفر مزدور هندی و انگلیسی و چندین آدمیرال‎ ‎وافسر بلند پایه نیروی دریایی هند و انگلیسی به هلاکت رسیدند در این نبرد نا برابر‎ ‎امام قهرمانه ساحمد خان فرزند رسید باقرخان تنگستانی فرمانده سپاه کوچک مقاومت‎ ‎ایرانیان نیز پس از ساعت ها نبرد دلیرانه به درجه رفیع شهادت نائل آمد‎.‎

رئیسعلی دلواری در سال 1299 ه.ق. / 1881 م در روستای دلوار از‎ ‎توابع تنگستان متولد شد. پدرش زائیر محمد نام داشت که سمت کد خدایی دلوار را عهده‎ ‎دار بود و بعدها به معین الاسلام ملقب گردید. مادر رئیسعلی شهین نامیده می شد. در‎ ‎سال 1324 ه.ق. / 1906 نسیم مشروطیت بر ایران وزیدن گرفت و ایران از خواب چند هزار‎ ‎ساله بیدار شد با شروع مشروطیت رئیسعلی در حالی که بیش از 25 سال نداشت از جمله‎ ‎پیشگامان مشروطه خواه در جنوب ایران بود و همکاری نزدیکی با محافل انقلابی و عناصر‎ ‎مشروطه طلب در بوشهر تنگستان و دشتی آغاز کرد. وی از جمله محدود رهبران تنگستانی‎ ‎بود که صادقانه به مشروطیت ایمان داشت و در دفاع از اصول آن حاضر به هر گونه‎ ‎فداکاری بود. با کودتای ضد انقلابی لیاخوف روسی علیه مشروطه خواهان در 1326 ه.ق‎. / 1908 ‎و بمباران مجلس شورای ملی و استقرار دیکتاتوری محمد علی شاه در بوشهر کانون‎ ‎مقاومت علیه استبداد صغیر به وجود آمد مرکز این کانون روحانی برجسته ای چون آیت‎ ‎الله سید مرتضی علم الهدی اهرمی قرار داشت‎ . ‎

سید مرتضی با همکاری رئیسعلی دلواری، خالوحسین برخونی و تفنگچی‎ ‎های تنگستانیو دشتی طی یک هجوم ناگهانی دراوایل سال 1327 ه.ق. / 1909 م بوشهر را از‎ ‎لوث وجود عناصر مستبد و وابسته به دربار محمد علش شاه پاکسازی کرد و اداره امور‎ ‎گمرک و انتظامات شهر و ادارات دولتی را عهد دار شد.

تصرف گمرک بوشهر که در گرو وام‎ ‎انگلیسی ها بود بر دولت بریتانیا گران آمد از این رو آنان برای تضعیف مشروطه خواهان‎ ‎و استمرار سلطه بر حیات اقتصادی و سیاسی جنوب ایران شروع به سرکوب عناصر انقلابی و‎ ‎مشروطه خواه کردند و در همین راستا ی فروند ناو جنگی به سواحل بوشهر اعزام کردند‎ ‎انگلیسی ها از این فرصت شود جسته رسما" با ده ها نفر تفنگدار دریایی بوشهر را به‎ ‎اشغال در آودره ضمن بیرن راندن تفنگچی های تنگستانی و دشتی سید مرتضی علم الهدی را‎ ‎نیز به طور موهن و زشتی بازداشت و به بندر بصره تبعید کردند.

اما رئیسعلی دلواری‎ ‎مردی نبودکه از عقاید خود دست بردارد به همیندلیل نیز فعالیت های گسترده ای علیه‎ ‎منافع انگلیسیها آغاز کرد در همین راستا گمرک دلوار راتصرف و از قید سلطه انگلیسی‎ ‎ها آزاد نمود‎. ‎

انگلیسیها برای سرکوب رئیسعلی احمد خان دریا بیگی حاکم دست‎ ‎نشانده و خائن بوشهر را تحریک کردند که به دلوار حمله کند. احمد خان با پشتگرمی و‎ ‎حمایت مالی و تدارکاتی استعمارگران جند بار به تنگستان لشکر کشید و با دهها سرباز و‎ ‎چندین قبضه توپ صحرایی به دلوار یورش برد این حملات بامقاومت سرسختانه رئیسعلی و‎ ‎یارانش سرانجام دفع شد و حاکم مزدور بوشهر در نیل به اهداف شرم خود ناکام ماند‎. ‎

نظام السلطنه مافی نیر با هزاران سرباز پیاده و سواره به اهرم و دلوار لشکر کشید که‎ ‎با مقاومت قهرمانانه رئیسعلی و زائر مخفرخان اهری روبرو شد و ناچار به عقب نشینی‎ ‎گشت‎. ‎
احمد خان دریا بیگی که خود نتوانسته بود ضربه موثری به رئیسعلی‎ ‎وارد کند برخی از خوانین با نفوذ تنگستان را تشویق کرد تا به دلوار حمله برند این‎ ‎جنگ و گریز تا آستانه جنگ جهانی نحست ادامه داشت حملات فوق نه تنها خللی در اراده‎ ‎رئیسعلی وارد نکرد بلکه اراده او را در دفاع از ارزشهای اسلامی و حراست از مرزهای‎ ‎میهن را سختر نمود.

در آستانه جنگ جهانی لول ، نیروهای انگلیسی که از قدرت یافتن‎ ‎قوای روس در شمال وبرخی اتفاقات در جنوب ایران نگران شده بودند به بهانه حفظ نظم و‎ ‎امنیت راههای جنوب با اعلام یک ضرب الاجل به دولت وثوق الدوله شروع به اشغال تدریجی‎ ‎جنوب ایران نمودند. این حرکات برای رئیسعلی قابل تحمل نبود و آن را نقض آشکار‎ ‎حاکمیت ملی و استقلال ایران می دانست . از این روی در نامه هائی به مجلس شورای ملی‎ ‎و علمای نجف اشرف ،خواستار برخورد دولت ایران و رهبران مذهبان مقیم عتبات مقدسه شد‎ .‎

در این میان علمای نجف با ارسال پیامهایی بخ خوانین جنوب ایران‎ ‎از آنان خواستند تا با ایجاد اتحاد ضد انگلیسی مبادرت نمایند . رئیسعلی که همراه‎ ‎خود را مطیع علمای دین می دانست بلافاصله دست به کار شد . علیرغم کدورت های قبلی با‎ ‎سفر به مناطق مختلف تنگستان و دشتی کوشید تا به اختلافات موجود میان خوانین و‎ ‎کدخدایان منطقه پایان دهد و آنان را علیه بریتانیا گردهم آورد .

خود نیز اختلاف و‎ ‎درگیری با برخی از خوانین تنگستان را کنار گذاشت و اتحادی ضد انگلیسی بخ وجود آمد‎ . ‎دیری نپائید که آتش جنگ جهانی اول در اروپا شعله ور شد . در یک طرف آلمان اطریش و‎ ‎دولت سلمان عثمانی قرار داشت و در طرف دیگر انگلیس ، روسیه ، فرانسه‎ . ‎

هنوز چند ماهی از آغاز جنگ در اروپا سپری نشده بود که شراره های‎ ‎آن دامن ایران را نیز گرفت و با وجودی که ان کشور رسمأ اعلام بی طرفی کرده بود از‎ ‎شمال , غرب و جنوب مورد یورش و تهاجم قرار گرفت و رسمأخاکش به اشغال درآمد . با‎ ‎وقوع جنگ و کشیده شدن پای یک دولت سلمان به آن , علمای نجف بلافاصله علیه روس و‎ ‎انگلیس اعلام جهاد کردند . به دنبال فتوای علمای نجف , علمای جنوب ایران از جمله‎ ‎آیت الله سید عبدالحسین لاری , آیت الله سید عبدالله مجتهد بلادی بوشهری و شیخ محمد‎ ‎حسین برازجانی نیز علیه قوای انگلیس و آتش مشابه نشان داده وکلیه مسلمانان را به‎ ‎نبرد با تجاوزگران فرا خواندند و رسمأ از دولت عثمانی جانبداری نمودند .

به دنبال‎ ‎اعلان جهاد از طرف علما و مجتهدین , رئیسعلی و دیگر مبارزان تنگستانی و دشتی شروع‎ ‎به حمله به قوای انگلیسی مستقر در بوشهر کردند‎ .‎

نیروهای انگلیسی برای سرکوب عناصر مخالف از هیچ تلاشی دریغ‎ ‎نورزیدند . در این راستا موقر الدوله به همکاری گارد حفاظت قنسولاگری بریتانیا در‎ ‎بوشهر , به روستای ریشهر حمله کرد و با زائر علی تنگکی کدخدای ریشهر مشغول نبرد شد‎ . ‎زائر علی در یک نبرد کاملأ نا برابر چندین نفر از سربازان انگلیسی را به هلاکت‎ ‎رساند و خود با وجود آنکه زخمی شده بود موفق به فرار و تحصن در امامزاده عبدالمهیمن‎ ‎گشت .

اما انگلیسی ها از او دست بر نداشتند و ضمن محاصره سه روز امام زاده و‎ ‎جلوگیری از ورود آب و غذا به این روستا , موفق به دستگیری او شدند . جرم اصلی زائر‎ ‎علی ارتباط با رئیسعلی بود‎ .‎

نیروهای اطلاعاتی بریتانا در یک اقدام به سابقه و غیر قانونی‎ , ‎قنسول آلمان در بوشهر را به همراه دو تن از مأموران یک شرکت تجاری آلمان به اتمام‏‎ ‎جاسوسی علیه انگلیسی بازداشت و به هندوستان تبعید کردند . این عمل نقض آشکار به‎ ‎طرفی و حتی استقلال ایران بود و به همین دلیل نیز خشم علماء مردم , خوانین و در رأس‎ ‎همه رئیسعلی را برانگیخت و او را وا داشت تا بر شدت مبارزه علیه انگلستان بیفزاید‎

. ‎رئیسعلی در یورش های شبانه ضربات و تلفات موثری بر انگلیسیها وارد آورد . در یکی از‎ ‎این شبیخونها , که در دوم رمضان 1333 ه ق / 12 ژوئیه 1915 م رخ داد , رئیسعلی دو تن‎ ‎از افسران بلند پایه انگلیسی را به همراه چند نفر سرباز مزدور هندی به هلاکت رساند‎ . ‎این اقدام رئیسعلی برای دولت بریتانیا غیر قابل تحمل بود . از این رو کشده شدن آن‎ ‎دو افسر را بمانه قرارداد و در 26 رمضان , 8 اوت شبانه بوشهر را به چهار ناو جنگی و‎ ‎صدها نفر سرباز به اشغال خود درآورد . چند روز پس از اشغال بوشهر نیروی دریائی‎ ‎بریتانیا برای نابود کردن رئیسعلی و یارانش در سوم شوال 1333 / 13 اوت 1915 با‏‎ ‎چندین فروند ناو جنگی و صدها سرباز هندی و انگلیسی دلوار یورش برد . رئیسعلی که‎ ‎پیشاپیش از حمله به دلوار پاگاهی داشت بلافاصله اقدام به تخلیه دلوار و عقب نشینی‎ ‎تا کتیکی به کوههای اطراف , منطقه ای معروف به کلات بوجیر کرد‏‎ .‎

سربازان متجاوز انگلیسی و هندی هنگامی وارد دلوار شدند که‎ ‎تقریبا" این روستا خالی از سکنه بود آنان خشمگینانه شروع به گلوله باران منازل‎ ‎مسکونی و قطع نخل های دلوار کردند. پس از جنگ دلوار رئیسعلی به حملات شبانه خود به‎ ‎بوشهر و پادگان انگلیسیها افزود و با همفکری دیگر خوانین منطقه طرح حمله سراسری به‏‎ ‎بوشهر و آزاد سازی آن را پی ریخت. در گیرو دار تدارک این حمله بود که در شب 23 شوال‎ 1333/ ‎سوم سپتامبر 1915 م هنگامیکه او قصد شبیخون به عمارت سفید سبزآباد را داشت ،‎ ‎در محلی به نام تنگک صفر از پشت مورد اصابت گلوله یکی از همراهان خائنش قرار گرفت و‎ ‎در دم به شهادت رسید‎.‎

وی هنگام شهادت 34 سال داشت و تنها یک کودک خردسال به نام‎ ‎غلامحسین از او برجای مانده بود. شهادت رئیسعلی خون دلیران تنگستانی را به جوش‎ ‎آورد. آنان در یک عمل انتقامی چند روز پس از مرگ نا به هنگام رئیسعلی حمله سنگین و‎ ‎سراسری خود را به قوای اشغالگر بریتانیا در بوشهر آغاز نمود. در آغاز پیروزی با‎ ‎مجاهدین بود اما تمام شدن فشنگ کمبود آب آشامیدنی و از همه مهمتر رسیدن قوای کمکی‎ ‎برای دشمن این حمله را به فاجعه ای مبدل کرد. در این نبرد خالو حسین برد خونی خان‎ ‎بردخون به اسارت نیروهای دشمن در آمد.

دشمن خالو را در عمارت ملک به محاکمه کشیدو‎ ‎سپس او را به بصره تبعید کرد. خالو حدود یک سال در اسارت به سر برد. چندی پس از این‎ ‎وقایع در اوایل محرم 1334 / نوامبر 1915 م نیروهای غیور ژاندارمری در شیراز طی یک‎ ‎قیام مسلحانه قنسول انگلیس در فارس و تنی چند از مقامات انگلیسی را باز داشت و از‎ ‎طریق برازجان به اهرم اعزام کردند امرای انگلیسی حدود نه ماه در قلعه اهرم در اسارت‎ ‎به سر می بردند تا سرانجام با خالو حسین و جمعی دیگر از اسرای ایرانی تبعید شده به‎ ‎هندوستان مبادله شدند‎. ‎

نبرد بین دلیران دشتی دشتستان و تنگستانی تا پایان جنگ جهانی اول‎ ‎کم و بیش ادامه یافت و در این راستا زائر خضر خان، شیخ حسین خان چاهکوتایی و غضنفر‎ ‎السلطنه برازجانی بارشادت و فداکاری بسیاری جلو حرکت قوای انگلستان از بوشهر به‎ ‎شیراز را سد کردند و مزاحمت های بسیاری برای دشمن فراهم آوردند‎. ‎

نیروی دشمن‎ ‎چندین بار به مصادف دلیران رفت و هر بار با تحمل ضربات مهلکی مجبور به عقب نشینی‎ ‎شد‎.‎

در بیرون از بوشهر و دشتستان نیز دلیر مردانی چون ناصر ویران کازرونی وصولت‎ ‎الدوله قشقایی به نبرد با سربازان انگلیسی پداختند و با خون و باروت به اشغالگران‏‎ ‎فهماندند که ایرانی تسلیم ناپذیر است و هر گاه دین و میهنش را در خطر بیند مرگ را‎ ‎با آغوش باز پذیرا می شود.‏