حرکت به سمت افق های روشن تر

حرکت به سمت افق های روشن تر .. (اسکندر احمد نیا‎)

نگاهی به کتاب (پرواز روی خاک) نوشته ی قاسم یا حسینی‎:‎

‎ ‎حرکت به سمت افق های روشن تر‎ .. ‎

دفاع هشت ساله ی ملت ایران ، در مقابل هجوم سبعانه ی سپاه بعثی عراق،به سرکردگی یکی از دیکتاتورهای بی رحم و خونریز عالم (صدام حسین)، نه برای مقطعی که ما فعلا در آنیم، شاید برای هشت قرن آتی جهان دارای سوژه و حکایت باشد.حکایاتی سراسر واقعی و حماسی و توام با درد و رنج و حزن، یورش قوم وحشی مغول و.. اگر چه دارای تاریخ و شرحی دردناک است. اما این یکی را ،ما به عینه دیده ایم و به گونه ای پر از نشانه و اثر است که نسل حاضر هم ،از این آثار هنوز برجامانده  و روایت های شفاهی نزدیکان خود بخوبی دریافته اند .با همه ی آنچه که از تاریخ به ما رسیده است، پرماجراتر و خونین تر و حماسی تر و متفاوت تر می بینیم. پشت وقایع این جنگ کاملا تحمیلی بر ما ملت تاریخی و پر سابقه، ابزاری و وسایلی بسیار دقیق و واقعیت نگر می طلبد.‏

هنوز که هنوز است ما شاهد تشییع و تدفین بقایای پیکرهای ناشناخته و بی نشان از شهدای این واقعه هستیم و جانبازانی که هرازگاهی در طول هر سال، که از شدت تبعات صدمه ای که بر آنها وارد شده است به درجه ی رفیع شهادت نایل می شوند. نویسندگان ، شاعران و فیلم سازان زیادی خودجوش و با تاثر از این حادثه دست به خلق آثاری زده اند، خاطره نویسی ها ، اشعار ، رمان های کوتاه و بلند، فیلم ها ، عکس ها و..و.. به دورانی طلایی و همایشی تهیجی بدل گشته اند ، و سبک و سیاقی هنری به خود گرفته اند، با این همه  شاید نظر شخصی من باشد، هنوز قصه ی این دوران، حلقه های مفقوده ای دارد، و در این حلقه اولویت نخست آن بازبینی و نقد این نگاه هاست، نقدی که سوای جنبه های هنریش پالایش واقعیت هاست.

واقعیت هایی ، که در میان بعضی از تعاریف و اوصاف مثل ماه در نیزار به محاقی پیچیده، جلوه ای "سوفستای" بخود گرفته اند.بسیاری از این آثار به یک بازبینی عمیق و دقیق نیاز دارند ، حماسه ی دفاع ملت ایران، شگرفی های فروان دارد اما در به ثبت کشیدن آنها ،گاهی تعصب،گاهی احساس ، گاهی شاعرانگی و خود باختگی هایی تخیلی فضای آن را عاری از حقیقت جلوه داده است و گاهی نیز کم اطلاعی و نا آگاهی ؛ آن را عرصه ی نقص، فرو برده است. کار زیاد شده است (کارخوب)، کارهایی که با پژوهش و تفحص جانانه  و مطلوب، در مقابله  با پزوهش گران جوان  و جنگ ندیده  و جبهه نرفته ، بعضا کسانی  که در بحرانی ترین لحظه ها ، حضوری جسورانه و ایثارگرانه داشته اند ، روایاتی شفاهی از صحنه ها ارایه نموده اند که با کمی دقت و الک زدن ، می شده است اصل واقعیت را از دل آنها استخراج نمود .

اگر بخواهم در این زمینه  ادامه بدهم از انجام کاری که پیش رویم است بازخواهم ماند ، شاید در همین توضیح و مقدمه ی موجز بتوان به جزئیات رسید، بهتر است بروم سر اصل مطلب – که بررسی یک کار تازه از پژوهش گر و نویسنده ی تاریخی بوشهر ، سید قاسم یاحسینی است- این کار از یاحسینی  به نام (پرواز روی خاک) در 384 صفحه توسط انتشارات سوره مهر به تاریخ بهار 1391 به زیور طبع آراسته شده است.حوزه ی هنری استان بوشهر بانی این اتفاق خوب است از اینرو واژه ی خوب را به کار می برم که این اثر از نوادر کارهایی است که بعد جنگ به آن پرداخته شده است.‏

در سرشناسه ی کتاب ، در توضیح موضوع آمده است ک خلبان های نظامی و معاقب آن و مکملش آورده شده است : خاطرات، خاطره های یک خلبان نظامی نیروی هوایی جمهوری اسلامی ، باعث شکل گیری این کتاب شده است.‏

یاحسینی در عرصه ی نویسندگی ، اگر چه هنوز جوان است اما نشان داده است که به مدد روحیه ی تاریخ پژوهیش؛ به ورطه ای از پختگی و کمال، گام نهاده است . او فضای دفاع مقدس را که چندانی از نظر سنی با ان فاصله ندارد بخوبی دریافته است .ممکن است آدمهایی داشته باشیم ،به سن پدر وی که در غوغای هجوم وحشیانه ی لشکر صدامی اوضاع آنروز را دیده باشند  و دارای قلم حتی قدرت نوشتن هم بوده باشند ، اما دریافت سید قاسم از ماجراهای  این جنگ چیز دیگری است، ویژگی سید ، در نگاهی است که او در شکار نگاه جزئی نگرانه اش به این اتفاق حاصل شده است.پرواز روی خاک ، از دل خاطرات  یک سرهنگ خلبان بنام منوچهر شیر آقایی بیرون آمده است ، تدوین هنرمندانه ی سید یاحسینی ، این خاطرات را به رمانی نه کوتاه و نه بلند تبدیل نموده است ،که میتوان به شایستگی آن را ، در زمره آثار برجسته و ماندگار  این عرصه محسوب نمود ؛ ویژگی دیگر این کتاب ، شاید گفته باشم – بدیع بودن - آن است .بدیع از آن منظر که تا کنون نگاه و پرداخت نویسندگان ما به روی خاک یا اصلا نرفته و اگر موردی بوده ، فقط به اشاره بوده است.‏

متن این کتاب هم کلی نگری است در این زمینه و هم در واکاوی  جزئیات  ناگفته های بسیاری را رو نموده است. در قسمتی از خاطرات قبل از انقلاب  خلبان شیرآقایی،پختگی وصف را در نثر یکدست یاحسینی مشاهده می کنیم:‏

‏(کدام پدر سوخته این کار را کرده است ، هیکلت می خوره برای ارتش، شروع کرد به داد و بیداد، چنان ترسیده بودم که فکر کردم الان است که مرا بزند ، تیمسار بهزادی رو به سرهنگ آجودانش کرد و گفت؛ تلفن آن پزشک را برایش بگیرد.‏

تیمسار بهزادی با فریاد و عصبانیت پشت تلفن به آن سرهنگِ پزشک گفت : این فامیل منه،آقای دکتر تو می فهمی؟! تو شعور داری؟! این هیکل جون میده برای ارتش، ان وقت تو میگویی ایراد داره!!! ) ص53 کتاب

شیر آقایی در توصیف خاطرات خود ، شرح استخدامش در ژاندارمری و الحاقش به نیروی هوایی و آموزش خلبانی در آمریکا و قضایایی که برای اکثر به قریب خلبانان ایرانی یکدست و تحت یک فرمول است، بسیار گفته است.آنچه مربوط به عرصه ی پایداری یک ملت تحت فشار از سوی استکبار جهانی است ، نه در  ماجرای عشقی شیرآقایی خلبان نهفته است و نه اینکه در ژاندارمری چه میکرده است و نه تعریف ساختار آموزش های خلبانی در آمریکا ، و نه تعریف های کمتر مورد باوری که وی از چند نوع شوخی با بعضی از کسانی که روی زمین  با آنها دوست بوده و در حین پرواز با هواپیما سر به سرشان گذاشته است (او گفته است و باورش در حد مخاطبین اوست) ، نمونه ای از آنها ، در صفحه ی 292 کتاب آمده است، وی می گوید: نگهبانان جنگل کره بند بوشهر ، روزی که شکار رفته بودم مرا به آنجا راه ندادند، گفتم خلبان هستم و آنها می گفتند خلبان هم باشی نمیشود. شیرآقایی ادامه می دهد که بعد از انجام یک ماموریت جنگی،وقت برگشت به سروقت چادر نگهبانهای جنگل کره بند رفته است و جادر آنها را با هجوم خود بر روی چادر باعث شده است تا دچار حریق شود ، و بازگویی چند نوع دیگر از این نمونه آرتیست بازی ها ، که هم مقدار زیادی مطبوع طبع مخاطب نیست و هم تخلفی که نمره ی زیر صفر دارد.برای کسی که جهاد فی سبیل الله میکرده است .‏

و اما در مورد پروازهای جنگی اش (اگر چه یک طرفه) ،یاحسینی بسیار زیبا و منطبق با واقعیت و شعور مخاطب آنها را ردیف کرده است:‏

رفتیم از بغل فاو و بصره ، روی نخلستان ها دور زدیم، و رفتیم به طرف شلمچه ، بین شلمچه و جایی بنام "دوربند" ، ستون نیروهای زرهی دشمن در حال حرکت بود از آن بالا تجهیزات نو نیروها زیر نور افتاب برق می زد، رفتیم روی سر آن ها و همه ی بمب هایمان را ریختیم، جسابی غافلگیرشان کردیم و...(ص260) ، نمونه های بسیاری از خاطره های خواندنی ، در این کتاب از زبان منوچهر شیرآقایی بیان شده است ، که هم حماسی و غرور آمیزند و هم نمایشگر صحنه های دلپذیری از پایداری یک ملت واحد در نقد و تحلیل اینگونه خاطره های جنگی و پالایش آن ها از بعضی از گزافه گویی ها ، لازم است که : اداره کل نشر و دفاع مقدس در هر استان و دیگر نهادها ی مرتبط با اینگونه کارهای لازم و ارزشمند ، با حضور کارشناسان واقعی و حتی نقالان این خاطره ها که مستقیما درگیر ماجرا بوده اند ، نشست های صورت گیرد  و آسیب شناسی شود ، در زمینه ی پایداری ملت ایران در عرصه ی هشت سال دفاع مقدس که کشوری با یک انقلاب نوپا و هنوز غرق در شور انقلاب ، در مقابله با یک جنگ ناخواسته ، حماسه ای بزرگ  و فوق باور در جهان خلق نمود ، بیش از اینها دقت و کار لازم است ، کارهای یا حسینی ، ضمن اینکه از نظر نگارشی  و تدوین شاهکار است ، باز هم به پالایش موضوعی و نوع نگرش آن حتی ، نیاز به بررسی و آسیب شناسی دارد. با این وجود این کتاب وی، از نوادر نگاه هایی است ، به جنگ و خلق ماجراهای آن ، ماجراهایی که خود بیانگر نگاه ژرف حکیم ابوالقاسم فردوسی به آینده ی این سرزمین و جوهره ی وجودی پر از حماسی مردمی در یک گوشه از این کره ی خاکی است ، مردمی که با دور زدن تمام حوادث و فشارهای قرنطینه ای روزگاران گذشته ، رو به افقی باز و روشن ، در حال حرکتند.‏