تاریخچه نی انبان(قسمت اول)‏

تاریخچه نی انبان(قسمت اول)‏

نگارش : محمود حیدریه   

اولین سوالی که برای هر فردی ممکن است طرح شود این است که تاریخ‎ ‎نی انبان چیست ؟ نی انبان از کجا به کجا آورده شده است ؟ آیا روز اول نی انبان‎ ‎همراه مشک بوده یا یک دوره را طی کرده است  تا مشک به آن افزوده شده است ؟ تاریخ نی‎ ‎انبان علیرغم گستردگی آن در سراسر جهان ،متاسفانه تاریک و مبهم است . نی انبان را‎ ‎باید ساز می شمرد که در عین حال که شکل و شمایلی از پوست حیوانات دارد اما صدایی بس‎ ‎زیبا دارد‎.

‎این ساز در اکثر کشورهای جهان مورد استفاده قرارمی گیرد اما آنچه که‎ ‎در این باره از اهمیت بسیاری برخوردار است ،تاریخ نی انبان است‎ .‎

دلایل مختلفی‎ ‎رادر تاریخ مبهم نی انبان ذکر می کنند از جمله اینکه این ساز یک سازی بوده که در‎ ‎روستاها مورد استفاده قرارمی گرفته و روستا زاده ها نیزاز آن استفاده می کردند به‎ ‎عبارت دیگر در نزد اشراف زاده ها کاربردی نداشته . و نیز از آنجا که جنس این ساز از‎ ‎پوست حیوانات مختلف و از چوب ساخته شده است ،در گذر زمان به دلیل جنس آن و در معرض‎ ‎عوامل طبیعی از بین رفته است وگردو غبار بی توجهی آن را پوشانده و کسی در این باره‎ ‎چیزی ننوشته است‎.‎

این سازقدمتی بسیارکهن دارد لکن در اینکه قدمت و جایگاه اولیه‎ ‎آن کجا بوده است هنوز نمی توان بطور قاطع بیان نمود ولی بر اساس بعضی مطالب منتشر‎ ‎شده می توان گفت این ساز با قدمت هزاران سال قابل توجه برخی محافل و نوازندگان بوده‎ ‎است بعضی بر این باورند که نخست نی یا نای بوده است و بعدها این ساز توسعه یافته و‎ ‎مشک وانبان به آن افزوده شده است‎.‎

یکی از فرضیه ها این است که اصل ساز نی انبان‎ ‎به خاور میانه بر می گردد و بعدها به اروپا برده شده و تکامل یافته است . دراین‎ ‎باره کتاب تاریخ موسیقی آکسفورد از اولین نی انبان یاد می کند که در منطقه «هیتات‎ ‎اسلاب» یافت شده است . تاریخ این نی انبان که به صورت مجسمه است به هزار سال قبل از‎ ‎میلاد میرسد.همچنین در جایی دیگر می خوانیم علیرغم این، آن که در باور عمومی این‎ ‎ساز ، به اسکاتلند یا اسپانیا بر می گردد ولی اولین نسخه این ساز چند قرن قبل‎ ‎ازمیلاد در خاورمیانه پیدا شده است که بسار شبیه سازی بوده که از نی هایی تشکیل و‎ ‎در مشکی که از پوست بز درست شده قرار می گیرد.همانطور که تمدن ها در خاور میانه در‎ ‎سرزمین های مدیترانه بسط یافته اند این مردم همراه با موسیقی ، خودساز را با خود‎ ‎آورده اند. در تورات سخن از نی انبان آورده شده است جایی که در سرآغاز و در فصل سوم‎ ‎گروه «نبوچاد نزار» «‏nebuchad nezzar‏»  احتمالاً یک نوازنده نی داشته است . البته‎ ‎این نی انبان ها بدون مشک بوده اند. پس می توان نتیجه گرفت تاریخ نی انبان حداقل به‎ 2500 ‎سال پیش می رسد‎ ‎
‎.
‎فرضیه دیگری وجود دارد که تاریخ نی انبان را به قبایل‎ ‎باستان ازجمله سومری ها و چاپلین ها و بابلی ها و آشوری ها یاپارسی ها نسبت می دهند‎ ‎و حتی جایگاه آن را آسیای نزدیک می دانند در این باره ویل دورانت در کتاب خود به‎ ‎نام تاریخ تمدن می نویسد.این بابلیان  بوده اند که آلات موسیقی گوناگون از قبیل نای‎ ‎فلزی، سنتور، چنگ و نی مشکی وطبل وبوق ودایره داشته اند شاید به همین دلیل است که‎ ‎احمدی رشیدی در کتاب خود با عنوان سنگستان جلد اول احتمال می دهد که این ساز از‎ ‎سرزمین بین النهرین به بوشهر راه یافته است و نهایتاً مسیر صعودی را طی می‎ ‎کند.‏

   ‏