آغاز روابط ایران و ژاپن ‏

آغاز روابط سیاسی ایران و ژاپن ‏
سید قاسم یاحسینی

بندر بوشهر و دشتستان در دوران قاجار  برای دولت و مردم ژاپن جایی ناشناخته بود . به جرات می توان گفت به جز چند نفر ، هیچ کس تا آن زمان حتی نامی هم از آن نشنیده بود. اما این که چگونه اولین فرستاده ی رسمی امپراطوری ژاپن از این مناطق عبور کرد، داستان دلکش و جذابی دارد که فشرده ی آن چنین است :‏

ناصرالدین شاه قاجار در بازگشت از دومین سفر خود به فرنگ (سال 1296 ه.ق./1879 م) هنگام عبور از پترزبورگ روسیه با تنی چند از مقالات  بلند پایه ی سفارت ژاپن  در روسیه ی تزاری دیدار و گفت و گو کرد. در این مقالات درباره ی آغاز رابطه رسمی بین ژاپن و ایران بحث و تبادل نظر شد  که ملاً ناصر الدین شاه پذیرفت این رابطه  با اعزام سفیری از ژاپن  و ایران شروع شود. به دنبال این مذاکرات بود که وزارت امور خارجه ی ژاپن  به یک دیپلمات جوان  ماموریت داد از طریق خط سیر هنگ کنگ ، هندوستان و خلیج فارس وارد بوشهر شود و پس از عبور از جنوب ایران ، خود را به تهران رسانده و به حضور ناصر الدین شاه قاجار بار یابد و رسماً روابط ژاپن با ایران را پی ریزی کند . این مامور جوان  نیز به همراه فردی ازستاد ارتش  به نام «فوروکاوا» و شخص دیگری به نام «یوکویاما» و چند بازرگان (که مقدار نسبتاً زیادی چای به همراه خود داشتند) سفر پرماجرای خود را در سال سیزدهم حکومت امپراطوری میجی(1297ش/آوریل 1880م) آغاز کردند.‏

این گروه سفر خود را با یک ناو ژاپنی به نام «هی یی»(‏HIEI‏) از بندر توکیو آغاز کردند . پس از عبور از مناطقی چون هنگ کنگ، بمبئی  و کراچی  از خلیج فارس  گذشته و وارد بوشهر شدند. البته یوشیدا ماساهار و سفیر ژاپن و یکی از همراهانش  در میانه ی راه از کشتی «هی یی» جدا شده و به اتفاق یکی از  همراهنانش با کشتی  یی انگلیسی ، خود را به بوشهر رساندند.‏

اما این نخستین  سفیر رسمی ژاپن  که از بوشهر و دشتستان عبور کرد، چه کسی بود و تا قبل از سفر به جنوب ایران چه سرگذشتی را پشت سر گذاشته بود؟‏

نگاهی به سال های جوانی یوشیدا ماساهارو
اولین سفیر ژاپن در ایران

یوشیدا ماساهارو فرزند «تویو یوشیدا»(‏T YOU YOSHIDA‏) بود که در سال 1825م. در یک خانواده ی سامورایی از ایالت «توسا»(‏TOSA‏) متولد شد. پدرش سیاست مدار و دانشمند برجسته یی بود که علاوه بر حرفه ی سیاست، متخصص ادبیات و خط چینی بود . ماساهارو در کودکی به مدرسه رفت و علاوه بر دروس معمولی که کودکان ژاپنی  فرا می گرفتند، زبان انگلیسی را یاد گرفت. 12 ساله بود که در سال 1865 م . پدرش را از دست داد؛ اما مرگ پدر تاثیر چندانی در عزم او نگذاشت  و وی به تحصیلاتش ادامه داد و بسان پدرش، در زمینه ادبیات چینی و خط آن اطلاعات وسیعی کسب کرد . پس از آن در رشته ی حقوق به تحصیل پرداخت و ضمناً به فراگیری زبان فرانسه مشغول شد . دیری نپایید که در سن 20 سالگی  و در سال 1872 م. بر مسند قضاوت نشست و قاضی شد.‏

در این ایام او در کنار قضاوت به فعالیت های  سیاسی نیز روی آورد . این شود چنان در او دمیده شد که کار قضاوت را رها کرد و با همکاری فرد دیگری«حزب آزادی» را بنا گذاشتند. حزب آزادی از آزادی خواهی و نوعی لیبرالیسم سیاسی هواداری می کرد.‏

یوشیدا برای ژرفا بخشیدن  به فعالیت های سیاسی اش کمی بعد دست به انتشار یک مجله  به نام «کاینان شین شی» (‏Kainan shin shi‏) زد. طبع لطیف او در این ایام گل کرد و شروع به سرودن شعر کرد. اشعاری که برخی آن ها را مانند «گلدوزی ظریف روی کیمونو ژاپنی» توصیف می کردند. حکومت ژاپن که در اوایل دهه ی هفتاد  قرن نوزدهم میلادی میانه یی با مشروطیت و قانون اساسی نداشت، یوشیدا را به دلیل دفاع از اندیشه های انقلابی و آزادی خواهانه تحت تعقیب قرار داد، اما و با زیرکی خاصی از چنگ پلیس گریخت و مدتی مخفی شد.‏

پس از مدتی ورق برگشت و وزارت خارجه ی ژاپن به یوشیدا ماموریت داد تا به عنوان اولین سفیر ژاپن راهی تهران شود. او هنگام اعزام به این  ماموریت مهم تنها 28 سال داشت؛ جوانی مغرور و جویای نام ... ‏